Pauline Broekema 'Ik heb dat verdriet niet weg kunnen nemen'

TEKST NOOR HELLMANN FOTO JÖRGEN CARIS

"Er werd bij ons thuis veel gelezen en gepraat over de oorlog. In Groningen, waar ik ben opgegroeid, was voor de oorlog een levendige Joodse gemeenschap. Mijn ouders wezen mij waar Joden hadden gewoond, en de synagoge. Die mediene beschrijf ik in 'Benjamin, een verzwegen dood'. Ik wilde weten hoe het kon dat bijna die hele gemeenschap in de oorlog is weggevoerd uit het land waar ik zo van hou. Veel mensen stuurden me na mijn boek hun herinneringen aan die tijd. Dat bevestigt het belang van verhalen vertellen: het ene verhaal maakt het andere los. In mijn 4 mei-voordracht put ik uit dat materiaal. En ik vertel over wat mijn moeder is overkomen. Mijn eeuwig willen weten van de oorlog hangt daarmee samen.

Ik vermoed dat de akelige dromen die mijn moeder vroeger soms had verband hielden met haar oorlogservaringen. Maar ze vertelde er nooit iets over, wel over haar andere dromen. Ik ben zelf niet zo'n dromer. Ik gun mezelf weinig slaap, er moet nog zoveel gebeuren. Toch is er één droom die met enige regelmaat terugkeert. Ik woon nog altijd bij mijn ouders en denk: ik moet weg, een eigen huis zoeken. Dan ontdek ik met grote schrik: het is te laat, ik ben oud, mijn kansen zijn verkeken. In die droom ben ik thuis blijven wonen om mijn moeder te sparen. Ik kom tegemoet aan haar door de oorlog gevoede onvermogen afscheid te nemen.

Na haar dood ben ik gaan uitzoeken wat er precies is gebeurd, en begon ik aan een boek over mijn moeders familie. Ze groeide op in Bilthoven naast het Broederschapshuis, een conferentieoord van de doopsgezinde gemeente. Daar werden vanaf ongeveer 1935 vluchtelingen opgevangen. Duitse dienstweigeraars, communisten, later Duitse Joden. Mijn moeder zag wat dreiging en vervolging met mensen doen.

In de oorlog raakten haar twee broers in het verzet. In november 1944 is haar lievelingsbroer Pieter na een aanslag op een spoorlijn gepakt en kort daarop met vijf anderen gefusilleerd. Mijn grootouders zijn gevlucht en ondergedoken. Mijn moeder heeft het doodsbericht alleen moeten verwerken. Ze was toen 19. Leerling-verpleegster. Later vertelde ze me met uitgestelde woede hoe haar leidinggevende in het ziekenhuis impliceerde dat Pieters dood zijn eigen schuld was toen ze zei: 'Je moet ook zo denken: hij was tegen de Duitsers.'

Afscheid nemen is voor mijn moeder traumatisch geweest. Ze heeft zich ook afgevraagd: waarom heb ik niet meer kunnen doen? Ik heb dat verdriet niet weg kunnen nemen. Het verdriet dat ik meen te herkennen in het kunstwerk 'Please don't leave me' van Bas Jan Ader wiens vader, dominee Ader, tegelijk met mijn oom is gefusilleerd."

Pauline Broekema (1954) is verslaggever bij het NOS-journaal. Ze houdt vanavond de 4 mei-voordracht in De Nieuwe Kerk in Amsterdam. Die zal in de boekhandel te koop zijn voor 5 euro.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden