Paula vliegt non-stop 4000 kilometer

Mijn oude vogelgids, achtste druk uit 1964, vermeldt eenvoudigweg: 'Kanoetstrandloper, Calidris canutus. Voorkomen: trekt in groot aantal door van eind juli tot diep in winter en van begin maart tot begin mei; voornamelijk langs de kust. Overwintert en overzomert in klein aantal.'

Sindsdien is de naam van het beestje verkleind tot een simpel 'kanoet' maar onze kennis daarentegen explosief gegroeid. Het laatste hebben we voornamelijk te danken aan het werk van trekvogelprofessor Theunis Piersma en zijn studenten en promovendi.

Om te beginnen is er sprake van twee verschillende kanoeten, die taxonomisch zijn gerangschikt in ondersoorten: canutus en islandica. De ondersoort canutus broedt in het late voorjaar in Siberië, trekt daarna via een pitstop in de Waddenzee naar het overwinteringsgebied langs de kust van West-Afrika, om in het voorjaar deze route weer in omgekeerde richting te nemen.

De tweede ondersoort, islandica, heeft een heel ander reisschema. Die broedt in het arctische noorden van Canada, op Ellesmere Island, en vliegt daar via IJsland en Groenland naartoe. Deze ondersoort vliegt ook niet door naar Afrika, maar overwintert bij ons in de Waddenzee. Dat wist men al wel, maar het precieze reisgedrag was nog niet helemaal bekend.

Enter Paula. Paula is een vrouwelijke kanoet, die door onderzoekers van het Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (Nioz) op Texel was voorzien van een zendertje. Een kanoet weegt ongeveer 120 gram, dus zo'n zender mag bijna niks wegen. Een zekere Paul Howey uit Columbia, Maryland, heeft een mini-zendertje ontwikkeld dat slechts twee gram weegt en dat zo'n vogeltje moeiteloos meeneemt, en dat ook nog is voorzien van, zoals onderzoekster Eva Kok beschreef, 'een extreem goed zonnepaneeltje waardoor de batterij in de Arctische zomer constant opgeladen blijft'. Uit dank voor Paul Howey's vernuft is de gezenderde kanoet naar hem vernoemd.

Het zendertje zit op de rechterschouder van Paula bevestigd, en een haardunne antenne steekt parmantig achter haar staart uit. De tocht van de Waddenzee naar Ellesmere Island is nauwkeurig vastgelegd. Paula vloog in één dag over open zee naar de westkust van IJsland, en vandaar weer in één ruk naar het broedgebied.

De terugvlucht, vierduizend kilometer, deed Paula geheel non-stop. Ze deed er zestig uur over, landde hier op 15 juli en bevestigde met deze prestatie een hele serie wetenschappelijke vermoedens omtrent de kanoetentrek. Omdat een spannend verhaal ook een tragische plotwending behoeft, moet gemeld dat Paula's broedsel waarschijnlijk is mislukt. Ze begon al na achttien dagen haar nest te verlaten en grotere afstanden over de toendra te vliegen. Dat was iets te vroeg.

Een volgegeten vogel die non-stop vierduizend kilometer vliegt om weer terug te keren op exact dezelfde plek vanwaar zij maanden daarvoor was vertrokken, is een hoogst wonderbaarlijke zaak. Bijna net zo verbazingwekkend is voor mij het technisch vernuft achter een slechts twee gram wegend zendertje, compleet met een goed werkend zonnepaneeltje, een oplaadbaar batterijtje en een antenne, dat feilloos communiceert met verre satellieten en gegevens doorseint die door een onderzoeker in een kantoortje op Texel kunnen worden bekeken.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden