Paul de Waart

Het was wel even knipperen met de ogen om professor Paul de Waart plots te zien optreden als pleitbezorger voor Belgrado, voor de Servische zaak, nu Joegoslavië bij het Internationaal Gerechtshof in Den Haag een klacht heeft gedeponeerd tegen de Navo-landen. Immers, de 66-jarige emeritus-hoogleraar volkenrecht aan de Vrije Universiteit had zich destijds bij het proces tegen de van oorlogsmisdaden verdachte Bosnische Serviër Dusko Tadic voor het Joegoslavië-Tribunaal nogal druk gemaakt om de berechting van deze 'kleine vis'. De echt grote jongens, de foute dan, met hen moest het Tribunaal zich bezig houden, lieden als Karadzic, en Mladic. En Milosevic bovenal.

Hoogst opmerkelijk dus dat diezelfde De Waart nu in het krijt wenst te treden voor diezelfde Milosevic. En tégen het oorlogvoerende Atlantisch bondgenootschap waarvan ook Nederland actief deel uitmaakt. Paul de Waart die een jaar of vijf geleden in deze krant nog een gedragscode voorstelde voor het recht op zelfbeschikking van volken. Een code waarbij een volk geen agressie mag plegen jegens andere volken, ook niet binnen eigen grenzen, waarbij het recht op ontwikkeling van andere volken binnen een staat niet mag worden geschonden, waarbij de positie van de individuele mensenrechten wordt versterkt.

Allemaal prachtige voorstellen en voorwaarden, die als muziek in de oren zullen klinken bij de Albanese Kosovaren. Voorwaarden ook die juist in Kosovo verbrijzeld worden onder de Servische militaire laars, door het regime van Milosevic. Een regime dat in Paul de Waart nu een eminente volkenrechtelijke medestander lijkt te hebben. Paul de Waart, advocaat van de duivel? Stellig worden dat nog interessante sessies, daar voor het Internationaal Gerechtshof te Den Haag.

De als journalist bij De Gelderlander begonnen Amsterdammer Paul Jacobus Ignatius Maria de Waart, roepnaam Paul, promoveerde in 1971 aan de Universiteit van Amsterdam cum laude tot doctor in het Nederlands recht op een dissertatie met de titel 'Het onderhandelingselement in de vreedzame regeling van geschillen tussen staten'. Waarna hij drie jaar later tot buitengewoon hoogleraar volkenrecht aan de Vrije Universiteit werd benoemd, en weer vier jaar daarna tot gewoon hoogleraar, tot zijn emeritaat in 1997. In zijn bemoeienissen met het volkenrecht, in schriftuur, bij forums, in interviews, komen steeds weer de thema's uit zijn dissertatie aan de orde: onderhandeling, vreedzame regeling.

En zijn bemoeienissen zijn vele. Er zijn maar weinig terreinen waarover Paul de Waart zijn licht niet heeft laten schijnen. Beter gezegd, weinig kwesties die op zijn volkenrechtelijk terrein liggen, ontsnappen aan zijn vaak eigenzinnig oordeel. De Waart heeft dat terrein steeds zo breed mogelijk geïnterpreteerd, en is daarmee dankbaar gesprekspartner voor de media. Zo wierp hij zich in de strijd rond de gedwongen uitzetting van de Turks-Amsterdamse kleermaker Zekeriya Gümüs en zijn gezin. De Waart vond dat de familie het recht aan haar kant had, en haalde daarvoor het Europese Vestigingsverdrag uit 1955 van stal. Tevergeefs overigens.

Ook het terugsturen van Somalische asielzoekers door de Nederlandse overheid kon een kleine drie jaar geleden op zijn toorn rekenen. Hoe kon Den Haag nu zaken doen met een land waar elk centraal gezag ontbrak, hoe kon het in vredesnaam onderhandelen met een aantal zeer omstreden warlords, krijgsheren van het niveau Siad Barre of Aideed, met bloed aan de handen. De Waart vond dat maar ,,een stap terug in de middeleeuwen''.

'Provide Comfort', de Amerikaanse humanitaire acties voor Iraakse vluchtelingen in het Turkse grensgebied, kreeg wel De Waarts zegen. Het besluit van het Israëlisch Hooggerechtshof in 1993 om honderden gedeporteerde Palestijnen de terugkeer naar hun woongebied te beletten kon niet bepaald op zijn instemming rekenen. 'Volkenrechtelijk onbevoegd' vonniste De Waart het Hof.

En ook de opgelegde doodstraf aan de Nederlander Van Damme, in Singapore veroordeeld wegens drugssmokkel, ontkwam niet aan De Waarts volkenrechtelijk weging. De Nederlandse overheid heeft de morele plicht om alles te doen om hem van de galg te redden, verkondigde De Waart, zeker gezien Van Damme's beweerde informantenrol voor de CRI, de centrale recherche-informatiedienst. Helaas, ook hier zonder succes.

En dan natuurlijk het Joegoslavië-Tribunaal. Van meet af zag De Waart daar weinig heil in, dwars tegen het gejuich van de Nederlandse overheid, die in de keuze van de Verenigde Naties voor het Vredespaleis een bewijs zag van de status van Den Haag als 'juridische hoofdstad' van de Verenigde Naties.

Volgens De Waart was de Veiligheidsraad in 't geheel niet bevoegd tot het instellen van een dergelijk tribunaal en getuigde het van grove willekeur. Bovendien, vond De Waart, was het afschrikkingseffect nihil, er zou er toch niemand komen opdagen. En: ,,Vele oorlogsmisdadigers hebben onlangs zomaar vrij kunnen rondlopen in Genève en New York. Daar werden ze niet opgepakt.'' Dat was in mei 1993, precies zes jaar geleden, en de oorlogsmisdadigers waarop De Waart doelde, heetten Karadzic en Milosevic. Het kan verkeren.

Bij zijn afscheid als gewoon hoogleraar volkenrecht aan de VU, in 1997, maakte De Waart nog eens duidelijk waar hij met zijn kritiek op het Joegoslavië-Tribunaal heen wilde. Het ad hoc-karakter van het Hof zat hem nog het meest dwars. Dan liever, véél liever, een permanent strafhof waar ieder die zich schuldig had gemaakt aan oorlogsmisdaden of misdrijven tegen de menselijkheid, zich vroeg of laat zou moeten verantwoorden.

Tenzij. Tenzij de snoodaard in kwestie van onontkoombaar belang zou zijn voor vrede en veiligheid in de desbetreffende regio. De Waart: ,,Soms moet je zeggen: vrede sluit je meestal met schurken.'' Tja. Zou dat dan wellicht de drijfveer zijn om het voor het Internationaal Gerechtshof op te nemen voor Milosevic en consorten?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden