Patiënt moet zichzelf redden

Als de tarieven voor zorg en ondersteuning niet omhoog gaan, boeten groepen bewoners flink in op zorg. ( FOTO LEX VAN LIESHOUT, ANP)Beeld ANP

Bewoners van verpleeghuizen en gehandicapteninstellingen krijgen een eigen rugzak met geld. De tijd dat de overheid per bed betaalde is voorbij.

Bewoners van instellingen die intensieve zorg nodig hebben, gaan er in het nieuwe financieringssysteem van de overheid flink op achteruit. Vanaf volgend jaar krijgen zorgcentra voor ouderen en instellingen voor gehandicapten niet meer per bed betaald. De bekostiging van de zorg wordt op het individu afgestemd.

Na een lange oefenperiode is het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport uitgekomen op 52 zorgzwaartepakketten. Net als hulpbehoevende bewoners die nog thuis wonen, worden straks ook bewoners van zorginstellingen door het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) beoordeeld. Zij krijgen per week een aantal uren zorg en begeleiding toegewezen.

Na de eerste experimentele indicatiestellingen ging er gejuich op in de zorginstellingen. Het CIZ berekende namelijk dat er veel meer geld en personeel nodig is dan tot nu toe werd begroot. Al jaren kampen de instellingen met een structureel tekort van 420 miljoen euro per jaar en dat zou na de invoering van de nieuwe zorgzwaartepakketten kunnen worden opgelost.

Maar de blijdschap over het nieuwe bekostigingssysteem is alweer verdwenen nu staatssecretaris Jet Bussemaker de zorgzwaartepakketten heeft aangepast. De hele operatie, zo was afgesproken met de instellingen, zou niet tot meer uitgaven mogen leiden en daaraan zijn de tarieven nu aangepast. „We voelen ons, op zijn Amsterdams gezegd, belazerd”, zegt Piet Pellikaan, regiodirecteur Oost-Zuidoost van de OsiraGroep. „De overheid strooit met miljarden om de banken overeind te houden, maar wij moeten zelf maar zien hoe we het redden.” Samen met andere zorginstellingen stuurde Pellikaan onlangs een manifest naar Bussemaker. De ondergrens in de ouderenzorg is volgens hen bereikt.

„Als de tarieven voor zorg en ondersteuning niet omhoog gaan”, zegt Sjoerd van Luit, beleidsmedewerker in Zorgcentrum Sint Jacob in Amsterdam, „gaan sommige groepen bewoners er flink op achteruit.” Van Luit heeft zich de laatste maanden ingegraven in de cijfertjes. Hij houdt zich dagelijks bezig met de berekeningen van de zorgzwaartepakketten. Voor de ouderenzorg zijn tien zorgzwaartepakketten bedacht. Drie keer heeft het personeel op de afdelingen de aanvraagformulieren samen met bewoners en familieleden ingevuld. „Voor een cliënt met een herseninfarct, die bij ons revalideert, krijgen wij nu nog 154 euro per dag voor de verzorging en een toeslag van 109 euro per dag voor ondersteunende diensten en fysio- en ergotherapie”, rekent Van Luit voor. „Straks komen deze bewoners in het zorgzwaartepakket negen en krijgen zij een vast bedrag van 170 euro per dag. De overheid heeft de speciale toeslagen geschrapt en dat scheelt nogal wat.”

Ook Huntington-patiënten zijn de dupe van het nieuwe indicatiesysteem. Deze vaak nog jonge bewoners lijden aan een agressieve hersenziekte. Zij kampen met ernstige gedragsproblemen en hebben daarom veel begeleiding nodig. „Zij komen straks in pakket acht. Nu krijgt de instelling 154 euro per dag voor het bed en 101 euro toeslag voor de complexe zorg. Met de nieuwe regeling is dat nog maar 194 euro per dag voor alles.”

Voor lege bedden wordt in de toekomst niet meer door de overheid betaald. „Dat betekent dat we meer flexwerkers gaan aannemen”, zegt directeur Pellikaan. „Want we moeten ons steeds weer kunnen aanpassen aan veranderende geldstromen.” Ondanks de kritiek op de veel te magere zorgzwaartepakketten is Pellikaan nog altijd voorstander van het nieuwe systeem. „Bewoners krijgen straks toch hun eigen rugzakje met geld. In het oude systeem hadden onze cliënten helemaal niets te zeggen.”

Het is voor de zorginstellingen heel belangrijk dat zij de familie achter zich krijgen. Sint Jacob is begonnen met de eerste voorlichtingsavonden. De personeelskantine van het verzorgingshuis zit vol met familieleden van bewoners uit het Andreas- en het Barbarahuis. De ouderen die hier wonen, vallen bijna allemaal in het zorgzwaartepakket twee en drie. Zij leven in een eigen appartement en krijgen hulp bij het wassen en aankleden, en bij het schoonhouden van de woning. Wanneer beleidsmedewerker Van Luit de zaal uitlegt dat zij in het nieuwe systeem recht hebben op drie uur persoonlijke verzorging per week, wordt er snel gerekend. „Dat is dan net twintig minuten per dag”, zegt Ruud Oud. Samen met zijn vrouw worstelt hij zich door de stapel papieren. Zijn licht dementerende moeder van 84 woont sinds een jaar in Sint Jacob. „In die twintig minuten kan het personeel mijn moeder uit bed halen en haar er ’s avonds weer in helpen”, denkt Oud. „Toen we onze moeder zelf verzorgden, hadden we veel meer tijd nodig om haar te helpen dan ze hier krijgt. Het is droevig hoe de overheid met ouderen omgaat.”

De directies van de zorginstellingen hopen dat de familie de indicatiestelling kritisch bekijkt. Zelf kunnen de instellingen geen beroep aantekenen tegen te lage inschaling van de zorg, maar aanmoedigen mag wel. Dus moeten bewoners, en als zij dat niet kunnen familieleden, goed begrijpen hoe het systeem werkt. Oud is sceptisch over de invloed die hij ineens krijgt. „Stel, ik teken beroep aan en mijn moeder gaat van zorgzwaartepakket twee naar drie. Hoe weet ik dan zeker dat ze al die zorg ook echt krijgt? Ik kan dat toch helemaal niet controleren?”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden