Patiënt denkt zijn benen vooruit

Man met dwarslaesie zet elektroden die spieren prikkelen aan met zijn brein. Toch is de rolstoel nog handiger.

Een Amerikaan met een dwarslaesie kan na jaren weer lopen dankzij elektronica. Wanneer hij aan lopen denkt, zetten zijn benen zich in beweging doordat elektroden de spieren van buitenaf prikkelen. Het lijntje buitenom van hersens naar spieren omzeilt het beschadigde ruggenmerg. Voor de alledaagse praktijk lijkt de rolstoel echter voorlopig nog een stuk handiger.

Bij een dwarslaesie zijn de beenspieren en -gewrichten vaak onbeschadigd. Maar het lukt niet meer ze te gebruiken omdat de zenuwen naar de spieren ergens in het ruggemerg zijn doorgesneden. In revalidatiecentra trainen dwarslaesiepatiënten hun spieren met elektrostimulatie.

Ze 'fietsen' in bed, of op een speciale fiets. De benen bewegen doordat elektroden op het been kleine stroomstoten geven. Sinds kort is er zelfs een fietsbroek met ingebouwde elektroden. Het fietsen voorkomt dunne benen, doorligwonden en stimuleert de doorbloeding.

Door boven- en onderbeenspieren met elektroden in de juiste volgorde te prikkelen, kan ook een loopbeweging ontstaan. Met steun van een rollator kunnen mensen met een dwarslaesie zo lopen. De elektronica is te koop onder de naam Parastep. Onderzoekers van de Universiteit van Californië laten vandaag in het Journal of Neuroengineering and Rehabilitation zien dat mensen de Parastep ook met het brein kunnen aansturen in plaats van met een drukknop.

Daar is wel training voor nodig. Het duurde bijna vijf maanden voordat de proefpersoon zijn eerste stappen zette door zijn benen vooruit te denken. De training begon met op commando denken aan lopen of rusten. De neuroloog selecteerde uit het EEG een signaal dat specifiek hoort bij lopen of stilstaan. De man leerde daarmee eerst een avatar op een computerscherm te bewegen: lopen tot een pion, rusten en weer doorlopen.

Vervolgens leerde hij lopen met de Parastep met handbediening. Eerst boven de grond, hangend in een tuig, om de beenspieren weer aan te sterken na jaren van niet bewegen. Het aansturen van de Parastep met gedachten lukte daarna meteen feilloos en ging steeds gemakkelijker. Na een paar trainingen kon de man tijdens het lopen zelfs een gesprek voeren.

"Mooi, dat dit werkt", reageert Thomas Janssen, hoogleraar revalidatieonderzoek aan de VU. Maar hij ziet er zijn dwarslaesiepatiënten nog niet door lopen. Het wandelen is beperkt tot een speciaal oefenparcours. Een tuig aan een plafondrail ondersteunt het bovenlijf. En je hebt er sterke armen voor nodig. Bij een hoge dwarslaesie is het dus zeker geen optie. "Maar het gaat vooral te traag. In je rolstoel ben je stukken sneller."

Biomedisch ingenieur Zoran Nenadic die het onderzoek leidt, ziet het vooral als opstap naar het implanteren van elektronica: een direct kunstmatig lijntje van hersenen naar beenspieren waarmee patiënten weer kunnen lopen. Daarover is Janssen erg sceptisch. "In de VS steken ze miljoenen in implantatie van elektroden, maar ik vind de resultaten tot nu toe magertjes. Je hebt het over zeer ingrijpende operaties."

Janssen is vooral gecharmeerd van de hersenaansturing van de Parastep. Hij denkt aan een combinatie met een exoskelet. Dat is een robotharnas of -pak dat verlamde mensen laat lopen. Door een exoskelet te voorzien van elektroden, zouden mensen tijdens het lopen ook hun spieren kunnen gebruiken. Het lopen vraagt dan echt spierkracht en het bewegen gaat op een natuurlijke manier: met gedachten. Maar zover is het nog zeker niet.

Janssen vindt spiertraining overigens minstens zo belangrijk als daadwerkelijk opnieuw lopen waar ingenieurs veel tijd en energie instoppen. "Vraag iemand met een dwarslaesie na een paar jaar wat het vervelendste probleem is. Dan hoor ik incontinentie. Dat is een probleem waar ingenieurs zich net zo gretig in zouden moeten vastbijten."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden