Patentenrel GENETICA

De Amerikaanse National Institutes of Health (NIH) hebben hun aanvraag voor patenten op ruim 7 000 menselijke genen ingetrokken.

Omdat de counterpart van deze organisatie in Groot-Brittannie, de Medical Research Counsil (MRC), met een vergelijkbare aanvraag voor zo'n 1 100 genen hetzelfde heeft gedaan, is een belangrijk blok aan het been van het Human Genome Project voor een groot deel uit de weg geruimd. Het project, een min of meer georganiseerde poging van wetenschappers over de hele wereld om de naar schatting 100 000 genen op de 24 verschillende chromosomen van de mens (22 'gewone', het vrouwelijk X- en het mannelijke Y-chromosoom) volledig te beschrijven, werd sterk gehinderd door de aanvragen voor patenten. Betrokken onderzoekers vreesden dat in de toekomst steeds meer onderzoeksgegevens geheim zouden blijven. Tegelijk leidden de aanvragen tot een heftige discussie of patentering van menselijk DNA eigenlijk wel mag.

De NIH stonden aan de basis van de problemen toen zij in juni 1991 patent aanvroegen op 315 genen. Of eigenlijk: geinfragmenten. Meer dan de karakteristieke DNA-'staartjes' kenden de onderzoeken van de NIH namelijk nog niet. Maar met de staartjes (in vak jargon: stukken cDNA) hadden zij echter wel genen te pakken; de patentaanvraag golden het mogelijk gebruik in de toekomst daarvan.

De NIH zei met de aanvraag het vrije onderzoek te willen beschermen. Als de overheid hier niet voorging, zouden particuliere bedrijven het doen. Die bedrijven volgden snel, net als de Britten. De MRC zag, evenals de meeste onderzoekers meer in een overheidsstrategie die patentering geheel zou trachten te voorkomen, maar de organisatie koos noodgedwongen voor een beperktere optie: de bescherming van het eigen (Britse) belang.

De 'rel' leek compleet totdat de NIH vorige jaar van het Amerikaanse Patentbureau te horen kreeg dat de aanvraag voor patenten op inmiddels ruim tweeduizend geinfragmenten zouden worden afgewezen. Het bureau wilde zo ruimte scheppen voor een zwaarwegender uitspraak in hoger beroep. De NIH hebben nu laten weten dat zij dat beroep niet zullen aanspannen. Ook de liggende aanvraag voor een patent op nog eens bijna 5 000 geinfragmenten hebben zij ingetrokken.

Overigens is de affaire daarmee nog niet uit de wereld. De grote vraag is of de stap van de NIH en de MRC door het bedrijfsleven zal worden gevolgd. Dat lijkt, gezien de grote financiele belangen die er mogelijk op het spel staan, niet zo waarschijnlijk. Maar, zegt een betrokken onderzoeker, die bedrijven zullen het nu, gelukkig, zonder steun van de overheid moeten doen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden