Patent Pfizer blokkeert levensreddend vaccin in India

Een moeder wacht met haar baby tot die kan worden gevaccineerd. Beeld ANP

Pfizers vaccin tegen longontsteking kan mensenlevens redden, maar is nu voor de overheid onbetaalbaar.

"Zoals mijn zoontje stierf, stierven daarna ook mijn vrouw en mijn moeder. Ik weet ook niet meer wat Gods plan is..." Mahesh Kumar (44), die als chauffeur werkt, verloor het afgelopen jaar zijn hele gezin aan longontsteking. "Hij was acht maanden, en sterk. Hij was slim", zegt Mahesh over zijn zoontje, Ashish. Nu is het doodstil in zijn éénkamerwoning in het noorden van India's hoofdstad New Delhi.

Hoe triest het verhaal van Mahesh ook is, ongewoon is het niet. In India sterven jaarlijks 200.000 kinderen onder de vijf jaar aan longontsteking. Toch zit er in het universele immunisatieprogramma van de overheid dat gratis is voor alle kinderen, anders dan bijvoorbeeld in Nederland, geen vaccin tegen de ziekte. 

Dit heeft grotendeels met de kosten te maken. De twee bestaande vaccins, Prevnar13 van het Amerikaanse bedrijf Pfizer en Synflorix van het Britse bedrijf GSK, kosten respectievelijk zo'n vijftig en dertig euro per kind. Voor de meeste Indiërs, en ook voor de overheid, is dit onbetaalbaar.

Een aantal Indiase bedrijven werkt aan een soortgelijk vaccin. Serum Institute zegt het bijvoorbeeld voor minder dan vijf euro per kind te kunnen produceren. Deze goedkope versie mag echter voorlopig niet op de markt worden gebracht, want Pfizer kreeg vorige maand in India een patent toegewezen voor Prevnar13.

Leena Menghaney van Artsen Zonder Grenzen kan haar teleurstelling over het patent niet verbergen. Ze leidt de campagne voor toegankelijke medicijnen voor de hulporganisatie. "Door dit patentsysteem kunnen alleen de rijken behandeld worden, terwijl de armen doodgaan", zegt ze boos, vanuit het AzG-kantoor in New Delhi.

Goedkope medicijnen

Menghaney legt uit dat het patent niet alleen voor India gevolgen heeft. "Alle ontwikkelingslanden hoopten op een goedkoper longontsteking-vaccin uit India. De overheid was hier tot nu toe heel terughoudend in het geven van patenten. Daardoor komen er bijvoorbeeld heel goedkope kankermedicijnen uit India." Hiv-remmers zijn een ander voorbeeld. "Acht van de tien Hiv-patiënten ter wereld overleven dankzij medicijnen uit India."

Chauffeur Mahesh had intussen geen idee dat er een vaccin bestond tegen de longontsteking die hem zijn gezin kostte. "We gingen uit van de lijst van de overheid."

De vaccins op de overheidslijst zijn bijna allemaal van Indiase makelij en goedkoop vergeleken met Prevnar13. "Een kind tegen Hepatitis B vaccineren kost bijvoorbeeld maar een paar cent", zegt dokter Rafiq Ahmad Bhat. Hij werkt voor een stichting die bij Mahesh in de buurt gratis patiënten behandelt en checkt of kinderen wel alle vaccinaties van het overheidsprogramma krijgen. In een zaaltje, waar tegelijkertijd ook naailes en computerles wordt gegeven, neemt hij de temperatuur op van de éénjarige Himanshu.

"Hij heeft griep", zegt zijn 28-jarige moeder Sonita. "Ik ben vooral bang voor knokkelkoorts en longontsteking. Ik heb op televisie gezien dat kinderen hier dood aan gaan."

Himanshu heeft een gewoon virus en krijgt paracetamoldruppels. Dokter Bhat vertelt Sonita over het vaccin tegen longontsteking, maar ze bedankt ervoor. "Daar hebben wij geen geld voor", zegt ze. Zelf is ze huisvrouw en haar man verdient als schilder 150 tot 250 euro per maand.

"Een goedkoper vaccin zou veel kunnen doen voor de volksgezondheid in India", zegt dokter Bhat. "Longontsteking is één van de belangrijkste doodsoorzaken onder kinderen, naast diarree. En het vaccin is heel effectief gebleken. Zeker tachtig procent van de gevallen kan ermee worden voorkomen."

Tevreden

Farmareus Pfizer heeft via lokale media juist laten weten tevreden te zijn over het verkregen patent. De woordvoerder benadrukt de grote hoeveelheden ingrediënten en jarenlange testen die nodig waren voor de ontwikkeling en productie, en voegt daar nog aan toe: "Pfizer is toegewijd aan het toegankelijker maken van dit vaccin in India."

In maart heeft de Indiase overheid het vaccin bij wijze van proef in een aantal districten opgenomen in het gratis immunisatieprogramma. Via de internationale vaccinatiealliantie GAVI hebben Pfizer en GSK het beschikbaar gesteld voor 8,50 euro per kind. Maar dit is tijdelijk, en volgens Menghaney van AzG nog steeds onnodig duur. "Om het voor deze prijs door heel India te introduceren, zou de overheid het vaccinatiebudget moeten verdubbelen. En we weten dat het voor minder dan vijf euro kan worden gemaakt. Ik geloof dat de winst uit het patent niet naar onderzoek gaat, maar naar de zakken van de topmanagers. Pfizer en GSK hebben samen al dertig miljard euro verdiend aan dit vaccin."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden