'Pastorale aardbeving': kerk laat geheven vinger (deels) zakken

Beeld afp

De rooms-katholieke kerk gaat een veel mildere toon aanslaan tegen homoseksuelen, gescheiden gelovigen en katholieken die ongehuwd samenwonen. De kerk lijkt zelfs bereid om homoseksualiteit deels te accepteren.

Dat is de voorlopige conclusie van de bisschoppensynode in Rome, die vorige week begon en later deze week eindigt. Bisschoppen van over de hele wereld leggen tijdens de synode een eerste hand aan de nieuwe bejegening van onder meer gelovigen die zijn hertrouwd. Eerder dit jaar constateerde Rome al dat gelovigen de kerkleer over huwelijk en seksualiteit massaal in de wind slaan.

Aan de kerkleer verandert zoals verwacht niets. Maar de attitude van geestelijken moet volgens de bisschoppen wel degelijk anders, blijkt uit het tussentijdse rapport dat het Vaticaan maandag publiceerde. Dat begint met de opmerking dat Jezus niet op aarde kwam om 'de kwetsbaarheid van mensen te veroordelen, maar om die te genezen'.

Het citaat typeert de sfeer die het rapport ademt. Rome is bereid tot dialoog en erkent dat de dagelijkse praktijk weerbarstiger is dan stramme theologie. Ook lijkt er sprake van een soort democratie. Dat er een koerswijziging aan zat te komen was al langer duidelijk. Maar dat de bisschoppen de pastorale houding van de kerk zo op de schop willen nemen, is opmerkelijk.

De prominente Vaticaankenner John Thavis spreekt al van een 'pastorale aardbeving, de grote schok die volgt op eerdere trillingen'. Werden bisschoppen bij eerdere synodes vooral ingevlogen om de Roomse mores te beamen, ditmaal kunnen de bisschoppen samen een koers uitstippelen. De komende dagen houden ze hun voorlopige conclusies nog eens kritisch tegen het licht.

Een overzicht van de meest in het oog springende punten in het rapport:

Meer homo-acceptatie
Homoseksualiteit is een terrein van 'serieuze reflectie'. De bisschoppen erkennen dat homo's 'mensen zijn met gaven en talenten die ze kunnen inzetten voor de christelijke gemeenschap'. Met andere woorden: ze hoeven niet met hun zondige gevoelens aan de zijlijn te staan, ze zijn welkom in de kerk.

Beeld AP
Beeld getty

Daarmee zeggen de bisschoppen in feite niks nieuws, maar gaan ze wel meer dan voorheen uit van het positieve. "Vaak verlangen ze (homoseksuelen, red.) naar een kerk die hen verwelkomt", schrijven de bisschoppen.

"Zijn onze gemeenschappen daartoe in staat? Kunnen ze hun seksuele oriëntatie accepteren en waarderen, zonder de katholieke leer geweld aan te doen?" De bisschoppen beantwoorden hun vraag niet. Kennelijk laten ze dat over aan individuele geestelijken en gelovigen. Maar het spreekt boekdelen dat ze de vraag überhaupt stellen.

Minder zwart-wit-denken over scheidingen
Ook gescheiden en hertrouwde katholieken moeten zich meer welkom gaan voelen. Nu worden ze vanwege hun 'zonde' (het verbreken van een door God bewerkstelligd huwelijk) nog niet voor vol aangezien en mogen ze niet deelnemen aan de communie, het ritueel van brood en wijn.

De bisschoppen spreken van 'nieuwe pastorale wegen' en een behoefte aan 'dappere pastorale keuzes'. Die abstracte taal doet vermoeden dat ze er nog niet helemaal uit zijn. Volgend jaar bij deel twee van de synode wordt dit onderwerp verder uitgewerkt. Wel zijn de bisschoppen het eens dat ieder geval los beoordeeld moet worden. Daarbij lijkt er ruimte voor flexibiliteit.

Een sleutelwoord bij de nieuwe benadering is 'gradualiteit': geestelijken moeten niet meer een zwart-witte nadruk leggen op de zonde, maar oog hebben voor de tinten grijs die tussen zonde en 'herstel' in staan. Een constructieve en positieve benadering, dus. Wat betreft de relaties van gescheiden en hertrouwde katholieken: die mogen ook op meer steun rekenen. Als een huwelijk 'stabiel is, getuigt van diepe affectie en zorg voor de kinderen, dan moet de kerk helpen om te werken richting sacramentaliteit'.

'Kerk moet scheiden makkelijker maken'
Veel bisschoppen pleiten voor de versimpeling van de complexe en bureaucratische procedures voor het nietigverklaring van kerkelijke huwelijken. De bisschoppen zijn het erover eens dat ze 'nieuwe verantwoordelijkheden' op zich moeten nemen. In sommige gevallen gaan ze er speciaal priesters voor opleiden.

Begrip voor stellen die ongehuwd samenwonen
Veel katholieken wonen samen voordat ze trouwen. Rome keurt dat af, maar de bisschoppen bemerken dat hameren op het eigen gelijk niet veel oplevert. Sommige stellen wonen ongehuwd samen omdat ze zich niet definitief willen verbinden, schrijven de bisschoppen. Maar voor anderen is samenwonen een logisch opstapje, een oplossing voor een periode waarin ze nog geen werk- en inkomenszekerheid hebben. De bisschoppen lijken daarvoor op zijn minst enig begrip te hebben.

Beeld AP
Beeld afp
Beeld afp
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden