Pop-up redactie

Passie voor de klas: de lange dagen van de leerkracht

José Diederiks geeft een high five (links) en Anne Diehle repeteert de aanstaande musical. Beeld Peter de Krom
José Diederiks geeft een high five (links) en Anne Diehle repeteert de aanstaande musical.Beeld Peter de Krom

Leraren leggen hart en ziel in hun werk, maar goed onderwijs is geen liefdewerk oud papier. Leerkrachten hebben veel verantwoordelijkheden en moeten overal verantwoording over afleggen. Een werkdag in het onderwijs doet een appèl op je hele wezen.

Om zeven uur 's ochtends loopt juf Nelleke van Dijk de Dominicusschool in Rotterdam binnen. Rond half vijf probeert Van Dijk weg te gaan. Dan eet ze thuis en gaat ze, zeker in de laatste weken van het schooljaar, nog even aan het werk.

Dat doet ze niet omdat het moet van het ministerie, van de inspectie of van haar directeur. Ze doet het omdat ze dat zelf wil. Voor de leerlingen van groep drie, die recht hebben op het allerbeste onderwijs.

Voor hun leerlingen doen de leerkrachten van de Dominicusschool alles. Lesgeven is meer dan een vak, zeggen ze allemaal. Een roeping. Zo zullen ze het niet verwoorden maar zo voelt het wel. Lesgeven is liefdewerk, met lange dagen en avonduren waarin er bakken worden gevuld voor de sportdag of spelletjes bedacht voor het schoolkamp.

Natuurlijk, de hoge werkdruk waar leerkrachten dinsdag tijdens de stakingsactie in het onderwijs tegen te hoop liepen, wordt deels veroorzaakt door de eisen die we met zijn allen stellen: leerkrachten moeten ieder kind op zijn eigen niveau lesgeven, lijvige groepsplannen maken - documenten waarin voor elk vakgebied van elk kind in staat hoe het zich ontwikkelt - en aparte plannen voor leerlingen die door gedragsproblemen, ernstige dyslexie of een chronische ziekte extra aandacht nodig hebben.

null Beeld Sander Soewargana
Beeld Sander Soewargana

Alles moet vastgelegd worden, verzuchten de juffen. Voor de inspectie, voor het eigen bestuur, voor de voorbereiding van de eigen lessen en voor de ouders. Die lopen regelmatig binnen om verhaal te halen of een praatje te maken. Helemaal terecht, zegt de school. Maar dat kost allemaal tijd. We slepen elkaar er vaak doorheen, zeggen verschillende juffen op de Dominicusschool. De banden binnen het team zijn zeer persoonlijk. "We zijn vriendinnen", zegt de jonge kleuterjuf Anne Diehle over haar collega's.

Dat liefdewerk is alleen nog meer groter geworden, sinds het passend onderwijs drie jaar geleden werd ingevoerd. Kinderen die voorheen naar het speciaal onderwijs zouden zijn gegaan, blijven langer op een reguliere basisschool. Dat vinden alle leerkrachten een nobel streven. Maar ze worstelen er ook mee. Ze vrezen dat leerlingen niet de zorg krijgen die ze verdienen. Een extra paar handen, dat lijkt de juffen heerlijk.

Op de Dominicusschool hebben ze een conciërge, intern begeleiders (ib'ers) en een door de gemeente gefinancierde gymleraar. "Maar als het over geld voor die extra handen in de klas gaat, dan vragen wij ons altijd af over welke functies het precies gaat", zegt adjunct- directeur Janneke Jongen. "Wij hebben bijvoorbeeld geen onderwijsassistenten; die hadden we wel heel graag gehad."

Vaak betekent 'passend onderwijs' dat er incidenteel naar hulp gezocht kan worden. Zo kreeg een ingewikkelde klas op de Dominicusschool bijvoorbeeld iedere dinsdagmiddag, gedurende vier maanden, een training om de groepsdynamiek te verbeteren. "Maar voor je zo'n geschikte training gevonden hebt", vertelt juf Monique Hazenberg, "ben je ook weer weken aan het zoeken. We doen het graag, maar het komt er weer bovenop."

Deels creëren ze het zelf, die werkdruk. Uit enthousiasme en uit liefde voor hun leerlingen willen ze lessen zo goed mogelijk voorbereiden, educatieve spellen doen en iedereen evenveel aandacht geven. Als dat niet lukt, blijft het malen. Leraren kunnen hun werk moeilijk loslaten.

"Dat is soms best ingewikkeld", zegt directeur Antoinette Schmidt. "Toen ik net directeur was, had ik het idee dat ik mensen moest verbieden hier om zeven uur te zijn of dat ik om vier uur moest zeggen: en nu allemaal naar huis. Maar zo werkt het niet. Onze leerkrachten vinden hun vak leuk, en belangrijk. Dus dan gaan ze gewoon thuis aan de slag."

Leraren mogen af en toe zelfverzekerder zijn, zegt Schmidt, en benadrukken dat zij de professional zijn die de leerling op school het beste kent. Om haar medewerkers te beschermen heeft ze gezegd: afspraken met ouders maak je onder schooltijd en mogen maximaal een uur duren. Niet alle leerkrachten geven die grens zelf goed aan. Het mag best een keer botsen. "Ons streven is om alle kinderen hier op school een mooie tijd te geven. En het is niet vaak zo dat een kind de school verlaat om een andere reden dan een verhuizing. Maar als het je niet bevalt, zeg ik: er zijn genoeg andere scholen in de buurt."

null Beeld PETER DE KROM
Beeld PETER DE KROM

Vacatures

De grootste bedreiging voor het vak zijn volgens Schmidt de tekorten die ontstaan en de gevreesde extra werkdruk die dat met zich mee zal brengen. Het lerarentekort is flink in Rotterdam. De gemeente gaat er vanuit dat dit jaar 95 vacatures voor voltijdbanen niet kunnen worden opgevuld, volgend jaar zijn dat er naar verwachting 145 en over twee jaar al 223.

"We hebben met onze scholenvereniging RVKO leerkrachten proberen te werven in Zeeland en Brabant. Maar daar denken ze: zo'n Rotterdamse klas? Dat wordt me te lastig. Ik kom zelf uit Dordrecht, en ik dacht dit ook wel even toen ik op de Dominicusschool directeur kon worden. Nu ik er zit, blijkt dat niet terecht. Het is echt niet anders."

De Dominicusschool is, gelegen in het bij jonge gezinnen populaire Blijdorp, dan misschien ook niet de moeilijkste Rotterdamse school. Schmidt moest afgelopen jaar zes vacatures opvullen, en dat is allemaal gelukt. De moeilijkheid van deze school zit hem niet zozeer in de hoeveelheid leerlingen met taalachterstanden of armoede, vindt adjunct- directeur Janneke Jongen.

"Het zit hem erin dat we echt een hele gemengde school zijn met heel veel verschillende culturen. Dat is leuk, maar vraagt volgens mij van een leerkracht nog meer dan op een school met alleen Nederlandse of Turkse en Marokkaanse kinderen bijvoorbeeld. Ook de Poolse, Antilliaanse, Duitse en Russische kinderen in de groep vragen hier allemaal een eigen benadering. Dat moeten onze leerkrachten kunnen."

De pensionering van veel leerkrachten is een van de belangrijkste oorzaken van het lerarentekort. Bovendien is de instroom in de pabo-opleidingen door strengere toelatingseisen afgenomen. Wat dan niet helpt, is dat de uitval onder startende leerkrachten hoog is. Binnen vijf jaar is een op de vijf afgestudeerden van de pabo gestopt met lesgeven, blijkt uit cijfers van het onderzoeksbureau CAOP. Reden om te stoppen is vaak dat het onderwijs te stressvol is, blijkt uit onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen.

Het kabinet hoopt het lerarentekort te verzachten door al die uitgevallen leraren opnieuw te enthousiasmeren. Volgens Schmidt is dat ijdele hoop. "Ik verwacht niet dat die mensen massaal terugkomen", zegt ze.

Want als de liefde eenmaal voorbij is, komt de wrok. In de mailbox van de popup-redactie kwamen deze week mails binnen van onderwijzers die gestopt zijn, recent of jaren geleden. Ze zijn vaak emotioneel en gefrustreerd. Ze hadden voor hun leerlingen zo graag doorgezet maar voelen zich gemangeld door de eisen van ouders, de directie of 'Den Haag'. Alsof hun hart gebroken is door de liefde van hun leven.

Volgens Schmidt ligt de oplossing voor het lerarentekort eerder in een hoger aanzien voor het vak van leerkracht. Voor een deel is dat een kwestie van geld, want het steekt dat leraren in het voortgezet onderwijs meer verdienen. Maar het is ook ongrijpbaar, want hoe verhoog je het aanzien van een beroepsgroep?

Die wens botst bovendien met de boodschap van de stakingsactie van deze week. Wanneer leraren meer mensen willen enthousiasmeren voor het onderwijs, helpt het niet om steeds maar te benadrukken hoe zwaar hun baan is en hoe laag het salaris.

Dat willen de leerkrachten van de Dominicusschool dan ook niet doen. "Ik vind mijn werk heel erg leuk", zegt gymleraar Robin Veerkamp. Hij organiseerde de sportdag afgelopen maandag, een van de activiteiten die hij buiten werktijd voorbereidt. "Dat kost veel tijd en ik vind het raar dat ik in het voortgezet onderwijs meer verdien dan in het basisonderwijs. Maar het is het allemaal waard."

Ook Van Dijk wil niet mopperen. "Ik besluit zelf dat ik hier vroeg wil zijn", zegt ze, terwijl ze ondertussen de oranje t-shirts van de sportdag opvouwt. "Meid", zegt conciërge Dafna Jonker als ze dat ziet, "laat toch, dat doe ik toch zo even". Van Dijk haalt haar schouders op. "Nee joh, ik zit hier nu toch."

Aanzien zit hem ook in de manier waarop er over juffen en meesters wordt gepraat. Altijd dat gedoe over de vele weken vakantie bijvoorbeeld. Juffen Anne Diehle en Babette Middeljans gaan er van met hun ogen rollen. "We hebben veel vakantie, dat klopt", zegt Diehle. "Maar mensen moeten zich wel realiseren dat ik van die zes weken zomervakantie sowieso de laatste week alweer op school ben." Ze willen bovendien best wat vakantie inleveren als dat de piekdrukte rondom die vakanties wat doet afnemen.

De leraren van de Dominicusschool voelen verantwoordelijkheid. Dat maakt staken ingewikkeld. Een uur later de deuren openen zoals deze week, dat valt te overzien. Maar de juffen kunnen zich bijna niet voorstellen dat ze hun werk langer neerleggen als een nieuw kabinet niet met extra geld over de brug komt. Ze doen het immers voor de kinderen, herhalen ze keer op keer. En voor de kinderen doen ze alles.

Pop-up redactie

Trouw deed deze week verslag vanuit de rk basisschool Dominicus in Rotterdam. De werkdruk stond centraal. Vandaag een afrondend verhaal: Voor hun leerlingen doen de leerkrachten alles. Lees alle andere stukken van onze pop-up redactie hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden