Passie van Toots inspireert anderen op harmonica

overlijden | Thielemans Mondharmonica ouderwets? Welnee, zegt Henk Kuik. Zijn museum trekt bezoekers uit heel Europa.

Kuik verkoopt accordeons en (mond)harmonica's in het Gelderse Malden, vlakbij Nijmegen. Op de zolder van het pand staan tientallen, zo niet honderden, accordeons en mondharmonica's uitgestald: Kuik beheert ook een accordeonmuseum, het enige in Nederland. De vitrine ligt vol met de kleine instrumenten, van groezelige exemplaren met vervaagde decoratie tot glanzende, zilveren mondharmonica's waarvan het lijkt of ze net nog zijn gepoetst.

In het bijbehorende café wordt regelmatig muziek gemaakt, maar niet alleen met accordeons of mondharmonica's. "Die hebben toch een beetje een ouderwets imago, dus we doen er van alles. Gisteren nog stond het hier vol met muzikanten."

Kuik haalt een kleine mondharmonica tevoorschijn, met het grootste gemak speelt hij een jazzy deuntje. Op een iets groter exemplaar vindt hij na even zoeken de noten van 'Man with a Harmonica' uit 'Once Upon a Time in the West', de bekende melodie van filmcomponist Ennio Morricone.

Kuik leerde als jongen al harmonica en accordeon spelen. Nadat hij als muziekdocent en muziektherepeut werkte, besloot hij dertig jaar geleden voor zichzelf te beginnen met een winkel, museum en café. Voor een paar euro kunnen bezoekers de instrumenten op de museumzolder bekijken. Kuik geeft zelf rondleidingen in het Frans en het Italiaans, de audiotour is beschikbaar in het Nederlands en in het Duits. De bezoeker treft er onder andere de grootste accordeon ter wereld - bijna twee meter hoog - trekzakken van meer dan honderd jaar oud en een mondharmonica van Toots Thielemans zelf. Met een doekje pakt Kuik hem vast, trots laat hij hem zien. "Toots heeft hem zelf naar me opgestuurd."

"Als ik op een feestje speel, zeggen ze altijd: kent u ook 'Daar in dat kleine café aan de haven?'" Tekenend voor het misschien ouderwetse imago van de mondharmonica of de accordeon, zegt Kuik. Maar de mondharmonica kan zoveel meer. Over de verschillende soorten raakt hij niet uitgepraat. De chromatische mondharmonica, de diatonische, de bluesharp. "Vooral die laatste is nu ontzettend populair, geen band die de bluesharp, of in elk geval het geluid ervan, niet gebruikt."

Toots Thielemans bespeelde de chromatische mondharmonica, een instrument met zowel de 'witte' als de 'zwarte toetsen' van een piano. Een diatonische harmonica heeft alleen de witte toetsen, met een bereik binnen een bepaald akkoord. "Voor een nummer heb je dan meerdere mondharmonica's nodig. Met een chromatische mondharmonica kun je een hele compositie maken."

Hij verschuift een hendeltje onderaan het instrument. De gaatjes worden kleiner, de witte noten veranderen in zwarte noten. "Toots was een van de laatsten die de chromatische mondharmonica gebruikte waar hij voor bedoeld was: als een volwassen instrument dat volledig op zichzelf staat, zonder de begeleiding van andere instrumenten."

Achter de winkel doet Kuik reparaties. In de werkplaats hangen laatjes met metalen plaatjes die zorgen voor de verschillende noten in een mondharmonica. "Dit vind je echt nergens meer in Nederland." De kleine metalen plaatjes moeten precies gevijld of verzwaard worden voor de juiste toon.

Weer in het museum laat Kuik nog wat foto's van Toots Thielemans zien. "Kijk dan, wat een concentratie, wat een passie. Hij legde echt in elke noot het juiste gevoel."

Zaterdag wordt Thielemans begraven. De foto met het zwarte lintje blijft nog wel even staan.

EERBETOON AAN TOOTS THIELEMANS

Quincy Jones en het Metropole Orkest eerden Toots Thielemans gisteravond met een speciaal nummer tijdens hun optreden in de Royal Albert Hall in Londen. De Amerikaanse jazzlegende (83) is een liefhebber van Thielemans.

Vanaf de Utrechtse Domtoren speelde de Nederlandse pianist Mike del Ferro een kort eerbetoon, tijdens het zomeravondconcert van de klokkenspelvereniging. Del Ferro speelde ooit met Thielemans.

Het Belgische koningshuis noemde Thielemans 'een van de grootste jazzartiesten'. Hij wordt begraven in Terhulpen, zijn woonplaats ten zuidoosten van Brussel.

DE VERDIEPING 4|5

In memoriam Toots Tielemans

Met het orkest of voor de reclame

Wie graag mondharmonica wil leren spelen, kan terecht bij het Harmonica Instituut in Helmond, of bij een lokale vereniging. Een aparte opleiding op het conservatorium bestaat niet.

Nederland kent meer boegbeelden. Zo bespeelt de Amsterdamse Hermine Deurloo ook de chromatische mondharmonica. Ze trad op met het Metropole Orkest en het Koninklijk Concertgebouworkest, en speelde de bekende melodie van de Unox-reclame. Een andere bekende is Wim Dijkgraaf. Hij maakte meerdere albums en treedt over de hele wereld op met zijn chromatische mondharmonica.

Op de glazen vitrine met tientallen mondharmonica's plaatst Henk Kuik (63) een fotolijst met een portret van legende Toots Thielemans erin. "Zo, een beetje stemmig maken." Hij hangt een zwart lintje om de hoek van de lijst. "Voor de Belgen die hier komen."

Gisteren overleed de Belgische muzikant Toots Thielemans op 94-jarige leeftijd. Thielemans bespeelde verschillende instrumenten en kon bovendien prachtig met zijn lippen fluiten, maar werd toch vooral beroemd vanwege zijn kunsten op de mondharmonica.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden