Review

Pas op de kilekanen!

Anke de Vries: 'Fausto Koppie', ill. Roelof van der Schans, 91 p, CPNB, 8-13 jaar, tijdens de Kinderboekenweek (5-15 oktober) gratis bij aankoop van ¿ 19,50 aan kinderboeken; Tony Ross: 'Towser neemt de zon mee', vert. Rindert Kromhout, CPNB, v.a. 4 jaar, ¿ 3,95; Berber van der Geest: 'de Kilekanen', ill. Laura Lava, 40 p, Friese Pers Boekerij, v.a. 7 jaar, t/m 31 oktober ¿ 4,95 bij aankoop van ¿ 10 aan Friestalige kinderboeken, daarna ¿ 12,50; de antroposofisch georiënteerde stichting Carrousel gaf een verkleinde herdruk uit van 'Lammetje waar ben je' van Ruth Elsüsser (romantisch, sfeervol, zoet), v.a. 2 jaar, t/m 31 december ¿ 6,90, daarna ¿ 9,50.

Anke de Vries, die het kinderboekenweekgeschenk schreef, hield zich niet aan het thema. In haar 'Fausto Koppie' gaat het om vriendschap en verliefdheid, sport, pesten en een Geheim. Een ijzersterke combinatie van onderwerpen als het er om gaat kinderen aan het lezen te krijgen.

Het verhaal is eenvoudig: de ongeveer 11-jarige Stijn spaart voor een racefiets door folders rond te brengen en auto's te wassen. Hij sluit vriendschap met een fietsenhandelaar, die een schitterende racefiets in zijn winkel heeft staan. Maar deze handgemaakte Fausto Koppie, genoemd naar de befaamde Italiaanse wielrenner uit de jaren vijftig, is niet te koop. Er is iets aan de hand met deze fiets, en ook met de fietsenmaker. Samen met een vriendinnetje komt Stijn achter diens geheim, maar niet nadat hij heel wat te stellen heeft gehad met een stel aspirant-criminele treiterkoppen die een hoofd groter zijn dan hij.

Zoals meestal in de boeken van Anke de Vries zijn goed en kwaad duidelijk gescheiden: Stijn, zijn maatje Sabien en de fietsenhandelaar zijn in-goede, voorbeeldige mensen, terwijl de pestkoppen overkomen als geboren slechteriken. Geen woord over het mogelijk hoe en waarom van hun gedrag.

Stijns zusje Jackie is met haar eigentijdse tienertaal - 'Krijg de stress'; 'dat kansarme kapsel van jou' - nog het meest levendig, cool getekend. Het sterkst is Anke de Vries in dit verhaal waar ze de onzekere gevoelens van Stijn naar zijn twee vriendinnetjes onder woorden brengt. Daar komt zijn kinderlijke onbevangenheid in conflict met het verwachtingspatroon van buitenaf, dat oplegt dat je niet op twéé meisjes mag zijn.

Nieuwsgierig

Twee aspecten maken de lezer nieuwsgierig naar de afloop: het geheim van de fietsenhandelaar en de dreiging die van de treiteraars uitgaat. Dat geheim blijkt tragisch, op een helaas voorspelbare manier. De dreiging van de pestkoppen wordt wel minder als Stijn een van hen met succes aanvliegt, maar dat zij en hun eventuele handlangers tenslotte zomaar uit het verhaal verdwenen zijn, is ongeloofwaardig. Dat alles maakt 'Fausto Koppie' tot een sympathiek maar wat goedkoop verhaal.

Iets dergelijks geldt voor 'Towser neemt de zon mee', het Kinderboekenweek-prentenboekje van Tony Ross. Voor ¿ 3,95 niet gek, maar vergeleken met Ross' vroegere pittige Towserboekjes soft. Het verhaal, waarin Towser een monster voor de mal houdt door te beweren dat híj, Towser, de zon aan- en uit kan doen, is prima, op de laatste dialoog na. Het monster, 's nachts aan het stofzuigen gezet door Towser, vraagt of Towser de zon al voor hem heeft aangedaan. 'Nog niet', zegt Towser dan, 'Blijf je gezellig bij ons tot we ontbijten? Dan krijg je een lekkere boterham.' Towser wordt hier te aardig voor het monster. Ondeugender was het geweest als Towser iets geantwoord had als: 'Nog niet. Maar als je klaar bent met stofzuigen, strijken, afwassen en ramen lappen doe ik het misschien wel.' Dat is tenslotte de klassieke manier waarop klein en slim afrekent met groot en dom.

Ook de illustraties, in kleurpotlood, missen de esprit van zijn vroegere Towserboekjes, in pen en aquarel. Niet vanwege de gebruikte techniek, dat bewijst 'De schat van het blauwe huis' (1989), waarin Ross laat zien ook in kleurpotlood prachtig valse boeven te kunnen tekenen. De Towser van vroeger straalde iets zorgeloos' en olijks uit, iets van 'Wie doet me wat', lui én alert, relaxt én uitgekookt. Daarbij vergeleken is de nieuwe Towser een knuffelhondje, wel slim en grappig, maar erg aaibaar.

Plaagtrollen

Het beste kinderboekenweekgeschenk is dit jaar het Friese aksjeboek foar bern 'de Kilekanen' van Berber van der Geest en Laura Lava. (Kilekanen zijn in de Friese folklore een soort trollen, plaaggeesten, boemannetjes; 'Als je niet oppast roep ik de kilekanen', zo werden Friese kinderen vroeger bang gemaakt.) Elk jaar opnieuw komen de Friezen rond de Kinderboekenweek met een origineel aksjeboek uit, onbevangen geschreven, zonder pretenties maar dauwfris, een tikkeltje opstandig (soms te nadrukkelijk), brutaal, en met typisch Friese trekjes. 'de Kilekanen' overtreft de vorige. Nu had het duo Van der Geest/Lava met het fantasierijke 'Bartele Bûse' (1989, in het Nederlands verschenen als 'Bartele Broekzak') al bewezen dat ze veel in huis hadden qua taal- en beeldrijkdom. Ook 'de Kilekanen' is meer dan een in opdracht gemaakt gelegenheidswerkje. Hoofdpersoon Kinke is een soort Pippi Langkous, niet zo sterk, maar wel zo onverschrokken en avontuurlijk. Ze loopt het liefst in laarzen en overall rond. Op een warme zomeravond doet ze haar ogen stijf dicht en 'ziet' dan haar eigen hersens in kleuren, met 'oeral skúfkes en doarkes en laadsjes!' In één van die laatjes ziet ze haar gedachte dat ze graag een jongen zou willen zijn. Want dan kun je 'fuotbalje en fjoerkestoke en op 'e grûn spuie' (voetballen en vuurtje stoken en op de grond spugen). Ze fantaseert dat ze alles durft. Als ze dan in het donker met een vlot een boek gaat ophalen uit haar hut op haar eigen eilandje - ze moet het de volgende dag op school inleveren - komt ze de kilekanen tegen. Die grijpen haar beet en trachten haar bang te maken met spinnen, wurmen en oorkruipers. Maar op een onbewaakt ogenblik ziet Kinke kans de rollen om te draaien en gaan de kilekanen er jammerend vandoor.

Het verhaal tintelt van leven en geestige spreektaal-uitdrukkingen. De illustraties (collage, aangevuld met pen) sluiten daar goed bij aan. Kinkes moeder is een wat extreem type, die een net meisje van haar dochter wil maken: Kinke mag wel op ballet, maar niet op voetballen. Zo'n karikaturaal personage, dat vanzelf opstandig gedrag uitlokt, komt wel vaker voor in de moderne Friese jeugdliteratuur. Maar dat neemt niet weg dat Kinke een verrukkelijk personage is, dat alles durft wat kinderen gewoonlijk niet durven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden