Pas op Ali, Tinus is fout hoor!

Het moet bijna een decennium na de oorlog zijn geweest, die curieuze ontmoeting op een atletiekbaan in Limburg. Ali Gerritsen, in Berlijn onder meisjesnaam Ali de Vries vijfde met de estafetteploeg, hoort haar voornaam roepen. Als ze zich omdraait schiet het door haar heen: verrek, Tinus?

Door de organisatoren van de Spelen in Berlijn werd Martinus Bernardus Osendarp verheerlijkt als 's werelds beste blanke sprinter, met bronzen medailles op de 100 en 200 meter. Hij gold als het (bescheiden) tegenwicht van de zwarte Jesse Owens, die zich tot woede van Hitler ontpopte als de ster van de Arische Spelen.

Osendarp werd verafschuwd wegens collaboratie met de Duitsers. Hij deed in de Tweede Wereldoorlog mee aan propagandawedstrijden, maar ook als SD'er in het beruchte Commando Leemhuis. Tien van de door hem opgepakte verzetsmensen stierven tijdens hun gevangenschap. Osendarp kreeg twaalf jaar gevangenisstraf, maar kwam in 1952 vroegtijdig vrij.

Gerritsen: ,,Ik was stomverbaasd, ik wist niet dat hij vrij was. Toen ik bij hem kwam, zei hij: Ali, ik ben vrij, mag ik je een hand geven? Daar stond ik met mijn mond vol tanden. Waarom, Tinus?, kon ik uitbrengen. Ik heb straf gehad, die heb ik verdiend, zei hij. Toen heb ik hem een hand gegeven. Dat was de laatste keer dat ik hem gezien heb, ik heb hem nooit meer gesproken.''

Al vroeg wist Gerritsen dat Osendarp niet zuiver op de graat was. ,,Bij wedstrijden op het Olympiaplein trok hij eens zijn trainingspak uit, en stond hij in een shirt met SS-embleem. Daar heb ik een aanmerking op gemaakt, waarna een teamgenoot me waarschuwde: 'Pas op met die opmerkingen Ali, Tinus is fout hoor'. Maar dat kom me niets schelen.''

,,In Berlijn schrokken we van wat Tinus uithaalde. Hij werd door Hitler gehuldigd, gaf hem eerst een hand en toen ging die arm omhoog. Wat krijgen we nou, dachten we.''

,,Toen ik naar de Spelen ging wist ik niet wat me te wachten stond. Tijdens landenwedstrijden in Duitsland hadden we nooit iets gemerkt. Die bekende bokser Bril ging niet. Van onze ploeg mocht Tollien Schuurman niet van haar vader, die lid was van de SDAP. Maar er is nooit een discussie gevoerd over wel of niet gaan. We wisten ook niet waarmee dat mannetje in Duitsland bezig was. Televisie was er nog niet, af en toe stond er iets in de krant.''

In de logeerkamer van haar appartement in Amsterdam toont de 90-jarige haar memorabilia. Het schepje, met inscriptie, waarmee in de Olympische baan startgaten voor de voeten werden gegraven. Verstopt achter het hout van het vitrinedeurtje zit het uitgereikte nazi-speldje geprikt. ,,Ik wil niet de indruk wekken dat ik vóór was.''

Gerritsen toont een groot, dik, vergeeld boek vol nazi-propaganda. De eerste foto over de volle breedte van twee pagina's formaat toont de Führer scheppend met een spade te midden van stoere arbeiders. ,,Dat boek kregen alle deelnemers, het ging op die manier de hele wereld over. Dat was een slimme zet van Hitler.''

,,Als je defileert voor een staatshoofd, draai je het hoofd naar rechts. Tijdens de opening van de Spelen besloten wij dat niet te doen. Ook de olympische groet maakten we niet, die leek te veel op de nazi-groet. Toen zag je al dat de Italianen ook mesjokke waren, die deden dat allemaal wel.''

,,Dat gedoe in het stadion vond ik vreselijk. Het was angstaanjagend, dat geblèr en gegroet. Als Hilter binnenkwam was het angstig stil in het stadion. En alsof er een vonk oversloeg donderde het ineens driemaal achtereen 'sieg heil'. Griezelig.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden