Pas nu snap ik Hesse echt

De zomer is hét moment om bij te lezen. Dus krijgen klassiekers een nieuw jasje. Deze week: Hesse's 'De Steppewolf' en 'Siddharta'.

Voor de geboren buitenstaander Hermann Hesse (1877-1962), Duitser van geboorte, later genaturaliseerd tot Zwitser, was schrijven dè manier om zijn eigen weg te zoeken in het leven. "Vanaf mijn dertiende was me één ding duidelijk: dat ik of schrijver of helemaal niets wilde worden", heeft hij eens gezegd. Bijna al zijn prozawerken beschouwde hij als 'biografieën van de ziel'. Daarmee is hij van grote invloed geweest voor vele generaties lezers. Zijn belangrijkste romans - 'Siddhartha', 'Demian', 'De Steppewolf', 'Narziss en Goldmund' - schreef hij in de jaren twintig en dertig. In 1946 kreeg hij de Nobelprijs voor literatuur.

Rond 1970 was zijn werk een ware hype onder de flowerpowergeneratie die in het opkomende welvaartsparadijs zocht naar andere dan materiele waarden. Meer dan vijftig jaar na zijn dood lijkt Hesse rijp voor een revival. Twee hervertalingen bieden een jongere generatie de gelegenheid om kennis te maken met een schrijver voor wie een innerlijk leven minstens zo vitaal was als een succesvol maatschappelijk bestaan.

Als kind van mijn generatie dweepte ik begin jaren zeventig met Herman Hesse. Ook ik voelde me een buitenstaander, op zoek naar een ander pad dan het voor de hand liggende.

In zijn werk zag ik de weerspiegeling van de cultuurkritiek die ik als sociologiestudent tegenkwam bij de Frankfurter Schule. In 'De eendimensionale mens' (1964) betoogde Herbert Marcuse dat het kapitalisme burgers reduceerde tot manipuleerbare consumenten, hij waarschuwde voor de vervreemdende effecten van de moderne technologie.

Hesse pleitte voor de bescherming van een innerlijke wereld tegenover een vervreemdende buitenwereld, voor de soevereiniteit van de 'onverwoestbare' eigen ziel.

Als adolescent verslond ik zijn romans, en ik geloof tot op de dag van vandaag dat ik daar profijt van heb gehad, maar ik heb zijn boeken toch nooit meer durven herlezen, bang dat ze nu louter vage zingevingsliteratuur zouden blijken te zijn, het type romans waar je als zoekende adolescent nu eenmaal gevoelig voor bent.

Des te groter mijn verrassing dat ik er nu, veertig jaar later, opnieuw van onder de indruk ben. Goed, ik voel inmiddels de nodige reserve tegenover de esoterica aan het slot van 'Siddharta' maar tegelijkertijd ontdek ik in deze romans nu dingen, die ik toen, als zoekende twintiger, hooguit met mijn verstand kon navolgen. Hesse was tussen de 40 en 45 toen hij de boeken schreef. De psychische crisis van de 45-jarige Steppewolf is voor mij nu meer invoelbaar.

'Siddhartha' en 'De Steppewolf' zijn klassieke Bildungsromans die verslag doen van de zoektocht naar een diepere bestemming. De Brahmanenzoon Siddhartha, levend in de tijd van Gautama Boeddha (vermoedelijk tussen de 7de en 5de v.C.), volgt zijn volstrekt eigen weg, voorbij het verlangen naar een leer en een meester. Steppewolf Harry Haller herrijst uit een depressie en leert, na een diepgaand en pijnlijk zelfonderzoek, opnieuw met zichzelf te leven.

Na herlezing van deze romans heb ik het gevoel dat Hesse actueler is dan hij ooit geweest is.

De door Marcuse en de Frankfurter Schule bekritiseerde consumptiemaatschappij is de afgelopen decennia in een eenparig versnelde beweging geraakt. Techniek en massamedia hebben neoliberalen steeds verfijndere middelen verschaft om de massa te manipuleren in haar mateloze consumptiedrift. Er is geen Stasi of Securitate voor nodig om iedereen te laten rondlopen met kapotte jeans en Pellèkapsels. Consumentisme is de enige overgebleven ideologie geworden, een totalitair stelsel zonder weerga.

Intussen weten we nauwelijks meer waar we het zoeken moeten. Dat we onderweg naar welvaart iets wezenlijks verloren hebben. Iets wat te maken heeft met innerlijk, geestelijk leven.

Bij Hesse vind je een onmodieuze, tijdloze behandeling van deze zingevingskwesties. Als pleitbezorger van een innerlijk kompas is hij in deze verwarrende tijden een stem die het verdient gehoord te worden. Al die twintigers van nu die geteisterd worden door keuzestress, zouden er nog wat van op kunnen steken.

Hermann Hesse: Siddhartha

Vert. Liesbeth van Nes. De Bezige Bij; 160 blz. euro 15

Hermann Hesse: De Steppewolf

Vert. Peter Verstegen. De Bezige Bij; 224 blz. euro 15

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden