Partijen willen meer kleur op de wangen, dus het compromis heeft het weer gedaan

Lex Oomkes. Beeld Maartje Geels

Kijk, daar is hij weer. Het argument van partijen die hun kiezers weg zien lopen en op zoek moeten naar wat blos op de wangen. De VVD, meent Klaas Dijkhoff, is de afgelopen jaren te veel bezig geweest met het uitleggen van compromissen. De scherpte is daarmee uit het profiel van de liberalen, meent Rutte’s secondant in de Tweede Kamer.

Toevallig of niet, de politieke voorman van een andere partij in zwaar weer, Lodewijk Asscher, kwam gisteren in deze krant met hetzelfde type argumenten om de electorale neergang van de PvdA-versie van sociaal-democratie te verklaren. Hij was zelfs iets stelliger. De PvdA heeft, aldus Asscher, in de afgelopen periodes dat er regeringsverantwoordelijkheid werd gedragen, niet alleen de te sluiten compromissen verdedigd, nee, de PvdA werd de compromissen. De afspraken met anderen werden met vuur verkocht als het eigen PvdA-beleid. Ook bij het CDA waren in het verleden dergelijke argumenten regelmatig te horen.

De analyse van Dijkhoff valt goed te begrijpen. Wat wil je als je je kiezers massaal de partij de rug ziet toekeren om zich aan te sluiten achter de rattenvanger van Hamelen, die niet gehinderd door verantwoordelijkheid voor beleid, met gemakkelijke oplossingen en halve waarheden mooie perspectieven weet te schetsen?

Ook de PvdA overkwam dat. Eerst met de volgelingen van Pim Fortuyn en in het midden van het vorige decennium met de Socialistische Partij. De onvrede over de PvdA zette zich om in 25 zetels voor, toen nog, Jan Marijnissen.

Om echter deels ook weer even snel te verdwijnen. Zelfs bij de SP, een partij die nog nimmer tot regeringsverantwoordelijkheid werd geroepen, is de analyse van de verkiezingsnederlaag nu dat de partij te braaf en (in socialistische termen) te burgerlijk geworden is.

Rutte’s secundant, wordt Klaas Dijkhoff in de eerste alinea oneerbiedig genoemd. Daar zit inderdaad een probleem. Of het hét probleem is van de VVD of van die andere partijen die hetzelfde meemaakten valt te bezien, maar het is tekenend dat deze typering gebruikt kan worden. Een politiek leider wordt premier en heeft dus iemand nodig die de eigen, bevriende fractie in het gareel houdt. Alles voor de leider.

Naarmate politieke verhoudingen instabieler worden, wordt de ruimte voor een eigen, van het uiteindelijke regeringsbeleid afwijkend geluid voor regeringsfracties kleiner. Zeker voor de partij van een minister-president als de verpersoonlijking van dat beleid. Daar is niets nieuws aan.

Wel nieuw is het radicale alternatief dat dergelijke partijen door hun samenwerking met anderen oproepen. De PVV was dat de afgelopen jaren voor de VVD-kiezer nog niet echt met het ouderwets linkse sociaal-economische programma van Wilders, maar zo’n jonge en frisse radicale conservatief als Thierry Baudet is dat kennelijk wel.

Om daarvoor klassiek-liberale principes in te willen leveren, zoals Dijkhoff lijkt te willen doen, gaat wel erg ver. Hij denkt het ook zomaar voor elkaar te krijgen een hiërarchie aan te brengen in de in de Grondwet verankerde grondrechten. Het anti-discriminatie artikel 1 van de Grondwet komt inderdaad voor artikel 23, de vrijheid van onderwijs. Of dat ook moet betekenen dat daarmee het eerste artikel ook altijd en overal zou moeten voorgaan, valt te betwijfelen.

Dijkhoff schuift op naar conservatieve hoek. Niet echt een overtuigend alternatief dat de partij buiten Mark Rutte om nou meer profiel zal geven. 

Lex Oomkes is senior politiek redacteur bij Trouw, en schrijft wekelijks een column.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden