Partijen VS onverzoenlijk nieuw jaar in

Zelfs als 'begrotingsravijn' wordt vermeden, is breed gedragen financieel beleid ver weg

ANALYSE | BAS DEN HOND

Het 'begrotingsravijn' waar de VS vannacht in dreigen te tuimelen, kreeg van de Amerikaanse tv-journaals deze maand dezelfde behandeling als de presidentsverkiezing: met grote cijfers werd afgeteld.

En in zekere zin zijn die twee vergelijkbaar. Op 6 november werd vreedzaam beslist wie het land moeten leiden - altijd een mooi moment. Maar vandaag kan blijken dat de gekozenen onmachtig zijn - persoonlijk en institutioneel - om die taak redelijk uit te oefenen.

Gisteravond zag het er slecht uit. De onderhandelingen werden gevoerd tussen de Democratische en Republikeinse leiders in de Senaat, Harry Reid en Mitch McConnell, terwijl president Obama hen in een tv-interview aanvuurde. De eisen klonken vertrouwd: de Democraten willen hogere belastingen voor wie meer verdient, de Republikeinen soberder sociale voorzieningen.

Als ze er niet uitkomen, treden morgen automatisch belastingverhogingen en bezuinigingen in werking, die de nu matige groei van de economie volgend jaar zullen doen omslaan in een half procent krimp.

Dat de VS hiervoor moeten vrezen, komt doordat het land de afgelopen jaren niet alleen financieel, maar ook politiek op krediet heeft geleefd. En de rekening komt vanavond.

Neem de belastingen. Die gaan omhoog doordat een forse verlaging, ingevoerd onder de Republikeinse president George W. Bush, vandaag afloopt. Waarom loopt hij af? Omdat de Republikeinen destijds maar een kleine meerderheid hadden in de Senaat. Daar geldt de regel dat wie minstens 41 van de honderd zetels heeft, wetten mag tegenhouden - de Democraten hadden er in 2003 wel vijftig. Hoe kwam de wet er dan toch door? Er geldt een uitzondering voor wetten die na tien jaar geen invloed meer hebben op het overheidstekort. Door de wet tijdelijk te maken, kon hij aan die regel voldoen; de stemmen staakten 50-50; de voorzitter, vicepresident Dick Cheney, mocht de doorslag geven en dus was een compromis niet nodig.

En neem die bezuinigingen. Die zijn afgesproken nadat in de zomer van 2011 een keiharde strijd werd gevoerd over een andere nutteloze eigenaardigheid van het Amerikaanse staatsrecht, het schuldenplafond. Als het Congres besluit tot meer uitgaven dan er inkomsten zijn, moet er logischerwijs geleend worden. En toch moet daar nog een keer apart over worden gestemd.

Vorig jaar leken de Republikeinen met hun meerderheid in het Huis van Afgevaardigden serieus bereid de verhoging tegen te houden. De VS zouden dan niet meer aan hun betalingverplichtingen kunnen voldoen. Op het nippertje werd de strijdbijl begraven, maar erg diep onder de grond lag die niet: het Congres, zo werd afgesproken, moest later alsnog een compromis smeden om de overheidsfinanciën te saneren. Als dat niet zou lukken, dan zouden er automatisch bezuinigingen volgen, waarvan sommige voor de Democraten en andere voor de Republikeinen eigenlijk onverteerbaar waren.

De goede voornemens waren er, de sanctie was niet mis, en toch lukte het niet. Zelfs als het Congres vandaag de belastingverhogingen tegenhoudt, is de Amerikaanse politiek nog ver verwijderd van een breed gedragen begrotingsbeleid.

Sterker nog, de staatsschuld groeit juist vandaag weer boven het nieuwe plafond uit, waardoor de Republikeinen, met nog steeds een meerderheid in het Huis van Afgevaardigden, weer een nieuwe ronde kunnen pokeren om lagere staatsuitgaven.

Maar na het winnen van de verkiezingen lijken de Democraten en president Obama minder dan ooit geneigd aan die chantage toe te geven.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden