Partij-Wilders / De anti-islampartij van Geert Wilders

De nieuwe beweging van Geert Wilders heeft haar uitgangspunten duidelijk gemaakt: moslims moeten zich aanpassen, of ophoepelen. Ideoloog Bart Jan Spruyt gelooft in een samenleving waar de christelijke religie superieur is aan de islam.

In zijn zoektocht naar theoretische bronnen voor zijn strijd tegen de 'islamisering van de Nederlandse cultuur', is het oog van het afgescheiden VVD-kamerlid Wilders gevallen op het werk van Alexis de Tocqueville. Deze Franse aristocraat reisde ruim anderhalve eeuw geleden door Amerika om het geheim achter een goed functionerende democratie te ontsluieren.

Religie, zo nam hij in de jonge republiek waar, was onmisbaar voor de democratie. Het was de bron van een moraal die mensen boven zichzelf doet uitstijgen. De Tocqueville concludeerde: religie kan mensen motiveren om zich voor de publieke zaak in te zetten. Zij is daarmee het belangrijkste wapen tegen het gevaar van individualisme en materialisme dat volgens de Tocqueville in elke democratie besloten ligt.

Hoewel de Fransman zich nergens in zijn reisverslag 'Over de democratie in Amerika' expliciet uitliet over de vraag of de ene religie beter in staat is mensen tot burgerschap te motiveren dan de andere, zal de volgende passage Geert Wilders niet zijn ontgaan: ,,Mohammed heeft niet alleen religieuze doctrines uit de hemel doen afdalen en in de Koran gezet, maar ook civiele wetten, strafwetten en wetenschappelijke theorieën. Het Evangelie daarentegen spreekt slechts over de algemene verhoudingen van de mensen tot God en tot elkaar. Buiten dat onderricht het niets en verplicht het niet iets te geloven. Dat alleen, naast duizend andere redenen, volstaat om aan te tonen dat de eerste van deze twee religies niet lang kan domineren in tijden van verlichting en democratie, terwijl de tweede is bestemd om te heersen in deze tijden, zoals in alle andere.''

Bart-Jan Spruyt, de directeur van de conservatieve denktank Edmund  Burke stichting, put in zijn schets voor een liberaal-conservatieve beweging uit De Tocqueville. Hij pleit ervoor om moslims in Nederland uit te sluiten van grondwettelijke rechten en vrijheden. Spruyt heeft dat stuk voorgelegd aan Wilders, in wie hij een geestverwant ziet, en het kamerlid omarmde het onmiddellijk. Het electorale draagvlak voor een conservatief-liberale partij onder Wilders' leiding is nog ongewis. Maar na de moord op Van Gogh hoeft het geen verrassing te zijn als Wilders flinke winst in de peilingen gaat boeken. Hetzelfde effect deed zich bij de lijst-Pim Fortuyn voor na

11 september.

Het programma van Spruyt biedt Wilders een politiek-theoretisch fundament voor zijn streven de vrijheid van onderwijs en van vereniging voor moslims op te schorten. Dat pleidooi stak hij al eerder af met zijn toenmalig fractiegenote Hirsi Ali, onder het motto van een 'liberale djihad'.

In de ogen van Spruyt en Wilders zijn burgerrechten alleen opeisbaar door mensen die zich als 'goede burgers' gedragen. ,,Burgerrechten moet je eerst verdienen voordat je ze zult genieten. Geen burgerschap zonder beschaving.''

Dat houdt in, schreef Spruyt op de

Podium-pagina van afgelopen zaterdag, dat de één respect voor de ander opbrengt, niet oproept of aanzet tot geweld en alles wat zijn geloof 'zonde' noemt niet criminaliseert.

Ook PvdA, VVD en CDA hebben al eens voorgesteld om immigranten niet direct alle rechten te gunnen. Zij pleitten ervoor om nieuwkomers pas geleidelijk toegang te geven tot de sociale zekerheid. Het verschil is dat deze partijen het oog hebben op een materieel recht als dat op een uitkering en niet op grondwettelijke rechten die be ogen het volwaardig burgerschap binnen ieders bereik te brengen, zoals het recht eigen scholen en verenigingen op te richten.

De verklaring is dat PvdA, VVD, CDA nog wel het vertrouwen hebben dat moslims met behoud van hun geloof kunnen integreren in de Nederlandse samenleving. Spruyt en Wilders zien dat niet gebeuren. Het oordeel over de islam is in de programmaschets zonneklaar: ,,Ondertussen telt Nederland ruim een miljoen moslims, en wordt nog altijd onvoldoende ingezien dat de islam als zodanig niet compatibel is met de moderne democratische rechtsstaat, dat de islam als zodanig imperialistisch is (denk aan de torenhoge minaretten in Rotterdam), dat het dragen van hoofddoekjes een symbool is van een afwijzing van het Westen, en worden geen radicale maatregelen genomen tegen moskeeën waarin haat en geweld tegen de Nederlandse samenleving wordt gepredikt.''

Het beleid dat volgens Spruyt uit deze notie voortvloeit, houdt behalve een uitsluiting van moslims van grondrechten en vrijheden, het volgende in: ,,Het betekent dat de grenzen dichtgaan, er van de integratie serieus werk wordt gemaakt en dat ieder falen op dit terrein met sancties tegemoet moet worden getreden. Je past je aan, of je hoepelt op.''

Hoe hard Van Aartsen ook oproept tot een harde aanpak van islamitische extremisten, het liberalisme van de VVD, Wilders' oude partíj, is volgens Spruyt als politieke leer ongeschikt om het gewenste beleid te funderen. Het liberalisme laat ieder individu vrij zelf te bepalen wat hem goed dunkt en wat het doel en zin van het leven is. Deze 'privatisering' van de deugd gaat samen met het principe dat de overheid zich niet op dat terrein dient te begeven. Wanneer islamitische groepen voor hun politieke en sociale rechten opkomen en een plaats opeisen in de publieke ruimte, doen ze volgens Spruyt precies wat liberalen willen: assertief voor zichzelf opkomen.

Maar, aldus Spruyt: ,,Het is duidelijk dat tegenover de islam een andere houding moet worden aangenomen. Zij eisen rechten en vrijheden op die ze straks aan anderen zullen onthouden. Deze spanning moet onze ogen ervoor openen dat de toegang tot grondwettelijke rechten nooit onvoorwaardelijk is. Hij staat alleen open voor groepen die het gemeenschappelijke fundament van constitutionele waarden en normen delen.''

Met de uitsluiting van moslims van grondrechten, beoogt Spruyt doelbewust te breken met de 'Pacificatie', het grote compromis dat sinds 1917 de basis vormt van de maatschappelijke orde van Nederland. In een uitruil van belangen tussen liberalen, christen-democraten en socialisten, kregen alle groepen in Nederland in dat jaar formeel en materiaal gelijke rechten. De Pacificatie was zo bezien een rechtstatelijke erkenning van de pluriformiteit van de Nederlandse samenleving.

Spruyt meent dat zo'n ordening alleen werkt als iedereen gelijkgestemde ideeën heeft over wat een 'goede burger' is. Dat is met de komst van de moslims volgens hem niet meer zo. ,,We zijn te naïef en te tolerant geweest'', schreef hij op Podium. ,,We hebben te veel laten gebeuren en hebben nu de rekening gepresenteerd gekregen voor onze eigen slordigheid en onachtzaamheid.''

Deze breuk met het verleden lijkt ook in één klap een breuk in de Edmund Burkestichting te veroorzaken. Afgelopen vrijdag stapten Christen Unie-politicus Van Middelkoop en oud-CDA-kamerlid Hillen met onmiddellijke ingang uit het comité van aanbeveling van de stichting. Gisteravond volgde oud-premier Van Agt. Ook een ander comitélid, VU-hoogleraar George Harinck, staat in zijn benadering van de islam diametraal tegenover Spruyt, hoezeer beiden ook overeenstemmen in hun waardering van de rol van religie in een democratie.

Om die reden zijn beiden grote vrienden van de VS. Zij herkennen het land dat De Tocqueville in 1830 aantrof nog steeds. ,,De Verenigde Staten zijn de plaats in de wereld waar de christelijke religie het meest een werkelijke macht over de zielen heeft behouden'', constateerde de Fransman. En hij stelde tot zijn vreugde vast dat wie zijn geloof verloor, zoals hijzelf, in de VS geen vijand werd van kerk en religie, zoals in Europa. ,,Ofschoon hij ophoudt te geloven dat de religie waar is, blijft de ongelovige haar beoordelen als nuttig. De religieuze overtuigingen beschouwend vanuit menselijk perspectief, erkent hij hun heerschappij over de moraal en hun invloed op de wetten.''

Harinck, zelf vrijgemaakt-gereformeerd, verwacht alleen onheil van het creëren van een status aparte voor de islam zoals de Burkestichting nu voorstelt. Hij hoopt juist dat moslims nog ruimschoots gebruikmaken van de vrijheid van onderwijs en vereniging. Hij liet gisteren weten dat hij zich beraadt op zijn positie bij de Burkestichting, maar eerst opheldering wil van Bart Jan Spruyt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden