Partij moet niet te snel groeien

(Trouw) Beeld
(Trouw)

De PVV doet slechts in twee gemeenten mee aan de gemeenteraadsverkiezingen, zo maakte Geert Wilders deze week bekend. Een opportunistische beslissing van hem, of is het echt zo lastig om lokale politici te vinden?

De vertegenwoordigers van de oppositie barstten haast van verontwaardiging, toen Geert Wilders bekend maakte dat hij slechts in twee gemeenten mee zou doen aan de verkiezingen.

GroenLinks-leider Femke Halsema vond het een ’ongelofelijk zwaktebod’: Wilders roept volgens haar dan wel dat hij de problemen gaat oplossen in de grote steden, maar als het erop aankomt, schrikt hij terug voor de verantwoordelijkheid.

Roel in ’t Veld, hoogleraar bestuurskunde aan de Open Universiteit, kijkt er iets anders tegenaan. „Ergens vind ik het geloof ik wel prijzenswaardig dat de vraag om al dan niet mee te doen aan de verkiezingen afhankelijk wordt gemaakt van de beschikbaarheid van gekwalificeerde kandidaten.”

Want In ’t Veld vindt de gebrekkige kwaliteit van lokale politici een van de grootste problemen van het openbaar bestuur in Nederland.

Misschien, voegt hij daar desgevraagd aan toe, moeten andere partijen ook eens kritisch nadenken over het automatisme om je standaard in te schrijven voor verkiezingen, ook als je er geen goede kandidaten voor hebt.

Ook Gerrit Voerman van het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen, verbonden aan de Groningse Universiteit, snapt de overwegingen van Wilders wel. Hij geeft het voorbeeld van de SP, die bij de raadsverkiezingen van 1998 ineens een monsteroverwinning boekte. De partij ging toen van 98 naar 169 zetels.

„Maar die overwinning bij de raadsverkiezingen bracht wel veel problemen met zich mee”, vertelt Voerman. „Ineens zaten op meer plekken SP’ers in de raad, maar de organisatie van de partij was daar nog niet op ingericht. Dat leidde in veel gemeenten tot gedoe: geruzie in de fractie, een gammele organisatie.”

Met die ervaring in het achterhoofd, vertelt Voerman, koos de SP nadien voor gecontroleerde deelname aan raadsverkiezingen. Voerman: „Ze hebben zich bewust ingehouden en dat is ook verstandig.” Want waar vind je al die raadsleden die ineens nodig zijn? Wie leidt ze op, wie biedt ze ondersteuning? En hoe voorkom je dat je last krijgt van op fraaie politieke carrières azende baantjesjagers?

De SP en de PVV staan overigens niet alleen in hun terughoudendheid om zich in te schrijven voor lokale verkiezingen. Andere partijen, die al veel langer bestaan, hebben ook niet overal kandidaten. Afgezien van PvdA, CDA en VVD doen de meeste partijen amper in de helft van alle gemeenten mee.

Het is dus niet zo heel gek dat de PVV nog niet in alle gemeentes meedoet. Maar de afgelopen dagen rees ook de vraag of het überhaupt wel zal lukken, ook over vier of acht jaar, met de organisatievorm die Wilders voor de PVV gekozen heeft: hij alleen is er de baas, en niemand kan lid worden.

Wie gemeenteraadslid wil worden, meldt zich niet bij de lokale afdeling, maar solliciteert bij een van de leden van de Tweede-Kamerfractie.

Is een levendige lokale afdeling niet onmisbaar voor het rekruteren van enthousiastelingen? In ’t Veld waarschuwt voor al te veel nostalgie. „Er kan inderdaad heel veel waardevols zijn aan de interne organisatie van een partij. Door de debatten die er gevoerd worden, komen onderwerpen op de agenda: de programmafunctie, heet dat.”

Maar ook bij andere partijen, constateert In ’t Veld, is die functie de laatste tijd nogal in verval geraakt. „De invloed van de ’marketeers’ op partijprogramma’s is tegenwoordig veel groter dan die van de partijleden.”

Voerman vraagt zich ook af of Wilders wel zit te wachten op een snelle groei van zijn partij. „Hij is er tot nu toe heel goed in geslaagd om zijn mensen onder controle te houden. De fractie in de Tweede Kamer ademt een grote eensgezindheid, van interne conflicten lijkt geen enkele sprake te zijn. Hij kleiner je club, hoe beter de controle.”

Daarom was het voor Wilders ook niet bezwaarlijk om wel met de verkiezingen voor het Europees Parlement mee te doen, zegt Voerman „Dat zijn maar een paar mensen en hij wees iemand uit de Tweede Kamerfractie uit (Barry Madlener, red) om dat clubje te leiden. Maar als de PVV groeit en de organisatie uitdijt, kán hij eenvoudigweg niet alles onder controle houden.”

Dat is een risico, denkt Voerman. Het succes van Wilders en zijn PVV, is zijn analyse, ligt in twee factoren: zijn populistische strategie en het eenduidige en homogene optreden van zijn fractie. Als er straks interne debatten naar buiten zouden komen, of als de PVV door deelname aan colleges compromissen zou moeten sluiten, dan kan dat de partij verzwakken.

Aan de andere kant is de beslissing om de gemeenteraadsverkiezingen grotendeels links te laten liggen ook niet zonder gevaren.

Voerman: „Met het PVV-succes van de afgelopen jaren zijn er bij veel kiezers verwachtingen gewekt. En nu ze graag op hem wíllen stemmen, kan dat niet. Dat leidt tot teleurstelling, dat bleek in de afgelopen dagen al.”

Bovendien, denkt Voerman, biedt Wilders Verdonk hiermee een kans om terug te komen. „Er bestaat enige samenhang tussen de achterban van Verdonk en die van Wilders. Een jaar geleden kon Verdonk nog op veel steun in de peilingen rekenen, Wilders stond er toen veel minder voor. Nu zijn die rollen omgedraaid. Het zou kunnen dat door de weigerachtigheid van Wilders bij de raadsverkiezingen de sympathie voor Verdonk weer gaat toenemen.”

„Het ritme van de verschillende verkiezingen zag er voor Wilders prachtig uit”, besluit Voerman zijn analyse. „Dit jaar verkiezingen voor het Europees Parlement, volgend jaar de raadsverkiezingen, in maart 2011 de Statenverkiezingen en kort daarop, in mei 2011, het summum van de Tweede Kamerverkiezingen. Maar nu valt daarin een gat. Dat kan nadelig voor hem uitpakken.”

Roel in ’t Veld denkt dat Wilders in publicitair opzicht dat gat wel zal overleven. „Hij heeft de afgelopen jaren bewezen dat hij uitstekend in staat is om debatten waar hij zelf niet aan meedoet toch te beheersen.”

Dat Verdonk kan profiteren, acht In ’t Veld niet uitgesloten. In steeds meer Nederlandse gemeenten springen afdelingen van haar partij Trots op Nederland uit de grond.

„Het is interessant om te constateren dat zij, in tegenstelling tot Wilders, wel ruimte schept voor intern debat, en voor het ontstaan van lokale afdelingen. Het is alleen nog even afwachten wat voor kandidaten dat gaat opleveren.”

Uiteindelijk, denkt In ’t Veld, zal Wilders, linksom of rechtsom, wel werk moeten maken van het vinden van lokale kandidaten. „Voor pure machtsvorming op landelijk niveau heb je natuurlijk niet per se gemeenteraadsleden nodig. Maar stel dat hij straks in de regering zit, dan heeft hij toch ook de medewerking van lagere overheden nodig om zijn beleid uitgevoerd te krijgen. Dat wordt erg lastig als je geen enkele vertegenwoordiger op dat niveau hebt.”

Een begin daarmee zal Wilders volgend jaar maken. Hij heeft aangekondigd dat hij in maart 2011 mee zal doen aan de verkiezingen voor de Provinciale Staten. Die kiezen op hun beurt de leden van de Eerste Kamer, vandaar dat de PVV zich slechter kan veroorloven om die verkiezingen links te laten liggen.

„Dat zal nog een flinke klus worden”, denkt Voerman. „Per provincie heb je dan minimaal een man of 25 nodig. Die heb je niet zomaar bij elkaar.”

„Het zal in ieder geval een interessante impuls worden in een bestuurslaag die wel wat opschudding kan gebruiken”, concludeert In ’t Veld.

Maart 2006. Burgemeester Opstelten van Rotterdam beëdigt de gemeenteraad. Volgend jaar zullen er geen PVV-raadsleden worden geïnstalleerd. Wilders doet alleen in Almere en Den Haag mee. (FOTO WERRY CRONE, TROUW) Beeld
Maart 2006. Burgemeester Opstelten van Rotterdam beëdigt de gemeenteraad. Volgend jaar zullen er geen PVV-raadsleden worden geïnstalleerd. Wilders doet alleen in Almere en Den Haag mee. (FOTO WERRY CRONE, TROUW)
(\N) Beeld
(\N)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden