Particulier bezit kan deel uitmaken van groene lint

Landgoederen, zegt mr. Pieter van Vollenhoven, kunnen zeker een rol spelen in de totstandkoming van de ecologische hoofdstructuur -het groene netwerk dat Nederland over een jaar of twintig moet dooraderen.

Hans Schmit

Het is geen toeval dat Van Vollenhoven, voorzitter van het Nationaal Groenfonds en het Nationaal Restauratiefonds, dit opmerkte tijdens een werkbezoek eerder deze week aan de buitenplaats De Bonenburg in Heerde. Want de eigenaar/bewoner van dit buiten is de eerste die, met steun van beide fondsen, grond heeft aangekocht om nieuwe natuur te realiseren.

Aan de zuidkant van het goed (het oudste deel dateert uit 1633) ligt 19 hectare nieuwe natuur, waar meidoornwallen zijn aangeplant en poelen zijn gegraven. Het natuurgebied-in-wording is onderdeel van een ecologische verbindingszone die wordt gevormd door beekje de Grift.

De eigenaar, die niet met zijn naam in de krant wil, kocht elf jaar terug het landhuis en de grond binnen de gracht (drie hectare) van Het Geldersch Landschap, dat het oude parkbos en landbouwgrond (20 hectare) in bezit en beheer hield. De buitenplaats ontleent zijn kracht en schoonheid mee aan de landelijke en ruimtelijke ligging.

Met lede ogen zagen de bewoners echter dat het landelijk karakter verloren dreigde te gaan door de oprukkende bebouwing van Heerde. Daardoor ontstond het plan grond bij de Bonenburg te kopen en te ontwikkelen tot nieuwe natuur. Het moest een toegankelijk wandelgebied langs de Grift worden en tevens een buffer vormen tegen weer een nieuw blok rijtjeshuizen.

Aanvankelijk werd gedacht aan beplanting in een lanenstructuur, maar de provincie adviseerde aan te sluiten bij het karakter van de verbindingszone. De landschapsarchitect werd ingeruild voor een ecoloog en er ontstond een natuurtype dat wordt aangeduid met 'kamsalamander'. Dit eerste jaar na de aanleg laten de kikkers zich na jaren afwezigheid weer uitbundig horen.

Het bedenken van een natuurontwikkelingsplan is voor een particulier echter eenvoudiger dan het uitvoeren. Het aantal overheidsregelingen voor subsidies en fiscale voordelen is zo'n wirwar dat er amper uit wijs is te worden. En: de regelingen zijn niet op elkaar afgestemd. De eigenaar is naar het Groenfonds gestapt, dat het proces voor de Bonenburg heeft begeleid en ook een gecombineerde financiering met het Restauratiefonds tot stand heeft gebracht.

De Bonenburg is een goed voorbeeld van het bundelen van cultuurhistorische waarden en natuurbelangen door particuliere eigenaren. De samenwerking met particulieren komt bij monumenten gemakkelijker tot stand dan in het groene, zegt mr. Van Vollenhoven: ,,Bij de monumenten hebben we veel te danken aan particuliere eigenaren, maar in het groen heeft men nog grote aarzelingen. Zouden ze het wel kunnen? Wat gebeurt er als ze er mee stoppen? Maar bestaande landgoederen zijn goed inpasbaar in de ecologische hoofdstructuur. Dat ligt anders voor nieuwe landgoederen die men wil laten aanleggen om tevens natuur te kunnen ontwikkelen. Wat dat betreft is ook bij mij nog enige huivering voor vercommercialisering aanwezig.''

Dat niet iedereen gelukkig is met de realisering van de ecologische hoofdstructuur, ondervond mr. Pieter van Vollenhoven tijdens zijn volgende stop, bij het landgoed Schoonheten in het Overijsselse Heeten. De gezusters Bentinck, die het 500 hectare grote landgoed (half bos, half landbouwgrond) bestieren, zijn niet te spreken over het feit dat Schoonheeten in het ontwerp-streekplan binnen de begrenzing van de ecologische hoofdstructuur valt.

Schoonheeten is een landbouwbedrijf, met bio-industrie, waar twintig mensen werken. Een kalkoenvermeerderingsbedrijf levert een belangrijke bijdrage aan de instandhouding van het landgoed en het huis. Meewerken aan de ecologische hoofdstructuur houdt beperkingen in en daarom doen de gezusters Bentinck niet mee.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden