Parlementaire lijken

De Tweede Kamer heeft in haar taalgebruik vaak moeten voldoen aan benepen fatsoensnormen. Van 1934 tot 2001 had de voorzitter het recht uitspraken die hij ontoelaatbaar vond, uit de Handelingen te weren.

Jaap de Berg

Vóór 1940 werden zelfs kwalificaties als knoeiwinkel, grappenmaker en praatjes voor de vaak daarvan het slachtoffer. Een NSB'er die antisemitisch tekeerging, werd in 1937 pas tot de orde geroepen, toen hij het gedrag van een minister ongepast noemde. In de Handelingen kwam onjuist te staan. Brutaal kon tot eind jaren zestig niet door beugel. Schandalig en schandelijk gingen nog tot 1990 in de ban. Dat een minister onzin of nonsens verkondigde, mocht decennialang niet gezegd worden.

Lijken heten zulke geschrapte woorden en uitdrukkingen. Ze worden bewaard in een lijkenarchief. In hun deze week verschenen 'Over lijken' (Boom, 232 blz., geïll., 18,50) zetten Peter Bootsma en Carla Hoetink dit doodverklaarde vocabulaire vakkundig in zijn politieke en vaak ook psychologische context.

Soms raadselachtig en meermalen vermakelijk pietluttig is de keuze van de gepubliceerde alternatieven. [Het grootkapitaal] is bezeten van de duivel van het privaatbezit werd anno 1935 in de Handelingen: ... wordt gedreven door de platste materialistische instincten en motieven. Machtsmisbruik veranderde in verkeerd gebruik van macht (1934), harteloos in meedogenloos (1937), lui (gezegd van een minister) in non-actief (1979), minachting van het parlement in een niet juiste bejegening (1981), witte-boorden-criminaliteit in witte-boorden-handelwijze (1984).

Zeker, het ontbrak niet aan onberispelijke ingrepen, bijvoorbeeld gegericht tegen lichtvaardige vergelijkingen met de nazi's (zoals Gerbrandy's kwalificatie van Soekarno als de oosterse Hitler). Maar iets te vaak dringt zich de indruk op dat de eis van kleinburgerlijk verbaal fatsoen zwaarder woog dan het recht van volksvertegenwoordigers zich in hun woordkeuze niet te ver te verwijderen van degenen die ze vertegenwoordigden.

Lang nadat het censuurrecht van kamervoorzitters door de bezigheden van de media ontkracht was, is het, in 2001, afgeschaft. Niet dat de Handelingen nu de gesproken tekst van Tweede-Kamerleden altijd letterlijk weergeven. De Stenografische Dienst verwijdert taalfouten en stilistische ongerechtigheden. Dat is jammer. Een ongekuiste weergave zou sommigen tot enige bijscholing kunnen aansporen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden