Parijs gelooft in gesprek en in handel met Irak

AMSTERDAM - Waarom staat Frankrijk zo afwijzend tegenover de Amerikaanse aanvallen op Irak? Is het uit eigen economisch belang, heeft president Jacques Chirac een persoonlijke band met Saddam Hoessein zoals Amerikaanse kranten suggereren, of kiest Parijs voor een onafhankelijke Midden-Oostenpolitiek, een 'derde weg', die zich niet laat dicteren door de Verenigde Staten?

Een reeks argumenten wordt dezer dagen aangevoerd om het Franse gedrag uit te leggen. Zo kreeg de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, Warren Christopher, gisteren bij zijn bezoek aan Parijs te horen dat Frankrijk er groot belang bij heeft dat Irak uit zijn isolement wordt gehaald en het olie-embargo snel wordt opgeheven. Frankrijk staat vooraan in de rij om de lucratieve handel van weleer te hervatten. Volgens Parijs was het ingrijpen van de Amerikanen niet volgens de afspraken. Er bestaat geen enkele VN-resolutie die Irak verbiedt om in eigen land op verzoek van de Koerdische leider Barzani tussenbeide te komen in een geschil tussen Koerdische bewegingen, meent Parijs.

Terwijl Groot-Brittannië, Duitsland en andere bondgenoten applaudiseerden na het afschieten van de eerste Amerikaanse Tomahawk-kruisraketten, toonde Frankrijk zich 'ongerust'. In voorzichtige bewoordingen, om Washington niet te tarten, werd de kritiek gebracht. Parijs riep op tot een snelle uitvoering van het VN-plan om Irak, in ruil voor beperkte hoeveelheden olie, voedsel te leveren voor de hongerende bevolking. Washington daarentegen wil die regeling op de lange baan schuiven. Intussen patrouilleerde de Franse luchtmacht boven het zuiden van Irak om daarmee aan te tonen dat Frankrijk nog steeds actief meewerkt aan de bewaking van het Golfgebied.

Volgens Dominique Moïsi, de adjunct-directeur van de Instituut voor internationale betrekkingen in Parijs, volgt Frankrijk op het ogenblik “twee tegenstrijdige richtlijnen”. De Franse regering wil koste wat kost voorkomen dat de betrekkingen met de Amerikanen verslechteren, en wil tegelijkertijd tonen dat het duidelijk van mening verschilt als het om de Midden-Oostenpolitiek gaat. President Chirac probeert met landen als Irak, Iran, Syrië en Libië in gesprek te komen of te blijven, terwijl president Clinton meer voelt voor een spierballen-politiek onder het motto 'wie niet luistert, zal voelen'.

Minister van buitenlandse zaken Hervé de Charette was het afgelopen jaar bijzonder actief in zijn pendeldiplomatie in landen als Libanon en Syrië. Soms tot grote ergernis van Washington. In oktober vertrekt Chirac voor de derde keer binnen zes maanden naar het Midden-Oosten en hoopt daar nogmaals het onafhankelijke Franse standpunt te verkondigen. De Franse houding tegenover de Amerikaanse raketaanvallen kan hem dan van pas komen. Met een 'kritische dialoog' kun je volgens Parijs meer bereiken dan met straffe maatregelen.

Onschuldig

Frankrijk stond tijdens de Golfoorlog vierkant achter de Amerikanen, maar na 1991 liepen de meningen over een oplossing voor de kwestie-Irak steeds meer uiteen. Aan de Quay d'Orsay in Parijs, waar het buitenlandse beleid wordt gemaakt, wordt hardop verkondigd dat Washington met zijn boycot-politiek en zijn militaire aanvallen Saddam Hoessein in zijn land alleen maar machtiger en de onschuldige Iraakse bevolking alleen maar armer maakt. “De Amerikanen denken dat ze Saddam straffen, maar in feite helpen ze hem”, zegt een Franse functionaris tegen een verslaggever van het persbureau Reuter.

Maar op het State Department in Washington wordt schamper gedaan over de mooie woorden van Parijs. Volgens de Amerikanen hebben de Fransen een eigen agenda. Vooral uit economische overwegingen wijst Frankrijk de Amerikaanse politiek af. Het gaat hun puur om geld. Zij willen er als eersten van profiteren als de olie uit Irak weer openlijk verhandeld mag worden.

Voor de Golfoorlog waren de betrekkingen tussen Frankrijk en Irak bijzonder hartelijk. En direct na de oorlog stonden Franse oliebedrijven als Total en Elf al in Bagdad op de stoep om afspraken te maken over leveranties na een eventuele opheffing van het VN-embargo. Irak is dit niet vergeten. De Iraakse olieminister, Amir Rasjied, beloofde in juni nog 'vriendelijke landen' als Frankrijk en Rusland een voorrangsbehandeling zodra Irak olie mag verkopen in ruil voor voedsel en medicijnen.

Het Amerikaanse dagblad New York Times zinspeelt er zelfs op dat Jacques Chirac en Saddam Hoessein sterke persoonlijke banden hebben. Precies 21 jaar geleden verwelkomde de toenmalige premier Chirac Iraks tweede man Saddam Hoessein in Parijs met de woorden: “U bent mijn persoonlijke vriend. U bent verzekerd van mijn respect, mijn achting en mijn affectie.” Chirac probeerde toen Saddam te paaien en te bewegen tot het aankopen van meer Franse wapens in plaats van wapentuig van Sovjet-makelij, aldus het blad.

Dat lukte. Frankrijk ging meer wapens leveren en werkte mee aan de bouw van de kernreactor van Osirak, die in 1981 door Israëlische bommenwerpers werd vernietigd. De goede relaties werden onderbroken door de Golfoorlog, waarin Frankrijk meewerkte aan de militaire operaties tegen de troepen van Saddam Hoessein. Maar vorig jaar werd de Iraakse vice-premier Tarik Aziz alweer met alle égards in Parijs onthaald.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden