Pareltjes te gast in het juwelendoosje

Beeldende Kunst

Mauritshuis Den Haag The Frick Collection. Kunstschatten uit New York. *****

Rembrandt, Vermeer, Velazquez, Renoir, Monet, Manet, Titiaan, Turner. Deze grote meesters moest directeur Emilie Gordenker van het Mauritshuis in Den Haag allemaal van haar lijstje schrappen. Ze worden niet uitgeleend door The Frick Collection in New York. Henry Clay Frick, de grondlegger van deze kunstverzameling, heeft in zijn testament bepaald dat alle kunstwerken die hij heeft gekocht, zijn museumhuis nooit mogen verlaten. Alleen wat er na zijn dood is bijgekocht door zijn dochter Helen, wordt uitgeleend. Maar bleef er dan wel genoeg over? Gordenker heeft echt even geaarzeld, bekent ze, of het voldoende zou zijn voor de tentoonstelling die vandaag opent met kunstwerken uit Fricks wereldberoemde collectie.

Eerlijk gezegd komen de zorgen van de museumdirecteur haast ridicuul over. Zo'n aaneenschakeling van pareltjes en andere juwelen kom je maar zelden tegen in een Nederlands museum. De tentoonstelling met 36 kunstwerken uit de 13de tot en met de 19de eeuw laat zien dat Helen Frick net als haar vader een neus had voor iconische kunstwerken. Na zijn dood groeide de collectie met dertig procent.

Met de kwaliteit van de kunstwerken op deze tentoonstelling zit het dus wel goed. Maar hoe presenteer je al die topstukken, zonder dat ze elkaar verdringen of doen verbleken? Hoe maak je er een harmonieuze presentatie van die bezoekers verrukt van het ene meesterwerk naar het andere laat dwalen?

Voor het Mauritshuis was deze tentoonstelling ook een lakmoesproef. Afgelopen zomer ging het museum weer open, na een verbouwing en uitbreiding waardoor het twee keer zo groot is geworden. Er kwam een grote zaal bij voor wisseltentoonstellingen. Het intieme, haast huiselijke karakter moet voorop blijven staan, zei Gordenker bij de heropening. Het Mauritshuis moet het juwelendoosje blijven wat het altijd is geweest. 'Klein, maar o zo fijn'.

The Frick Collection is de eerste echte kunstexpositie na de verbouwing. Hoe zou de nieuwe zaal zich houden? Is van die rechthoekige hoge witte kubus wel een bijouteriekistje te maken?

Het eerste wat opvalt zijn de warme kleuren en lambriseringen die de plafonds optisch verlagen. De grote zaal is opgesplitst zodat aan weerszijden twee kleinere 'kamers' zijn ontstaan. Het Mauritshuis wilde geen kopie maken van het Frick museum in New York. Maar bezoekers die het kennen, zullen het gevoel krijgen - om met Gordenker te spreken - dat ze 'zonder vliegreis The Frick binnenstappen'.

En net als in New York hangen de wanden lekker vol, ligt er een oud Perzisch tapijt op de vloer en staan er banken en een tafel met beeldjes. En dan is er ook nog een klok. Met de huiselijke sfeer zit het dus wel goed.

Maar waar te beginnen, met zoveel moois aan de muren dat niet op genre is gerangschikt? Een tip: bouw het rustig op en ga eerst naar de kleine kamer waar een film is te zien over het leven van de schatrijke Frick. Er hangen ook zeven tekeningen die maar zelden te zien zijn, van Rubens, Tiepolo, Goya, Lorrain.

Maar de grootste visuele verrassing in deze ruimte is dat bezoekers het idee krijgen dat er ook nog een 'binnentuin' is, net als in New York.

Knap staaltje vormgeving van architectenbureau Jowa.

In de grote zaal is het lastig kiezen. Aan de ene wand smeekt een oogverblindende vrouw in een blauwe jurk om aandacht. Het is het beroemde portret van Ingres van de Comtesse d'Haussonville (1845). Aan de andere muur lonkt een goed gekozen combinatie van een landschap van Jacob van Ruisdael, geflankeerd door wolkenluchten en een landschap met een wit paard van Constable. Alleen naar dat laatste schilderij kun je wel een half uur kijken, vanwege al die spatjes licht op de blaadjes van de bomen.

En ondertussen prikken de ogen van de staalblauwe dame van Ingres maar in de rug. Uiteindelijk wint ze het toch en draai je je om naar Louise-Albertine, die ook in het echte leven altijd de aandacht wist te trekken in het Parijse culturele leven. Ze was mooi en intelligent en schreef boeken, waaronder een biografie van de dichter Lord Byron.

En dan moet het allermooiste op deze tentoonstelling nog komen. Denk je dat je nog nooit zo iets ontroerends hebt gezien als de ingetogen portretbuste van een jong meisje van Laurana, kom je vervolgens ogen te kort om alle details te bekijken op een paneel van Maria en kind van Jan van Eyck en zijn atelier.

En dan is er ook nog dat intrigerende portret van een man van Memling. Het dateert uit 1470 maar oogt zo eigentijds: je zou hem zo kunnen tegenkomen op straat met zijn stoppelbaardje.

Ondanks de veelheid aan topstukken is het Mauritshuis erin geslaagd de spanning tot het einde toe op te voeren. Het Meisje met de Parel van Vermeer, hét topstuk van het Mauritshuis, heeft er de komende tijd een geduchte concurrente bij met logee Louise-Albertine. Net als het Puttertje van Fabritius zal moeten wedijveren met het prachtige witte paard van Constable.

The Frick Collection. Kunstschatten uit New York. Te zien t/m 10 mei in het Mauritshuis in Den Haag.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden