Pareltjes in het landschap van de Eem

Wat in het landschap vanzelfsprekend lijkt te zijn, krijgt in de provincie Utrecht de status van aardkundig monument.

Alleen een grasmaaier verstoort de stilte in het weidse land. Midden in het Eemland staat Jan Roodhart stil en wijst de plaatsen aan die om de uitgestrekte polder liggen.

,,Daar ligt Eemnes, dan Bijvank, een uitbreidingswijk van Blaricum, Huizen en hogerop aan de andere kant Baarn.” Voor Roodhart, melkveehouder en beheerder voor Natuurmonumenten, is het landschap een vanzelfsprekend gegeven. ,,Maar als je hier met bezoekers rondloopt, merk je dat het toch wel bijzonder is.”

Sinds de Middeleeuwen is hier nauwelijks iets veranderd. De dertig boeren laten hun koeien, schapen en paarden grazen op de lange en smalle stroken die vanaf de 13de eeuw vanaf de rivier de Eem zijn ontgonnen.

Het Eemland is oase en bufferzone tegelijk, vooralsnog gespaard gebleven van de landhonger van omliggende gemeenten.

De waaien of wielen in het Eemland krijgen komende woensdag de status van aardkundig monument. Waaien zijn kolkgaten die vanaf de aanleg van de dijken tot 1932 (afsluiting van de Zuiderzee) zijn ontstaan na dijkdoorbraken. De dijken in het Eemland waren soms niet hoog genoeg om het water tegen te houden dat vanuit de Zuiderzee de monding van de Eem werd ingestuwd.

Het was onbegonnen werk om de meters diepe waaien te dempen, dus werd de nieuwe dijk eromheen gelegd. Zo maken de dijken in het Eemland op verschillende plaatsen een fraaie bocht om de waaien heen.

In het lange riet bij een van de waaien deint een rietgors heen en weer. Anton Brombacher, projectleider bij de provincie Utrecht, probeert er een foto van te maken. ,,Een aardkundig monument heeft geen juridische status, maar we geven er wel mee aan dat we een gebied willen beschermen”, legt Brombacher uit.

,,Het is geen kwestie van een hek eromheen zetten. We haken aan bij de natuurhistorische ontwikkeling van de aarde, die de identiteit van een gebied bepaalt. In Eemland is dat de strijd van de mens tegen het water. Van die aardkundige ontstaansgeschiedenis wil de provincie Utrecht, samen met terreineigenaren, mensen bewust maken.”

De waaien zijn in beheer bij Natuurmonumenten, dat in Eemland 450 hectare grond bezit. ,,Pareltjes in het landschap”, noemt beheerder Jan Roodhart de kolkgaten, waar rietvogels als de kleine karekiet en de rietgors op af komen. De natuur kan hier niet helemaal ongeremd zijn gang gaan. Roodhart maait af en toe het riet en kapt bomen om de waaien open te houden.

Aardkundige monumenten trekken meer bezoekers naar een gebied. In het Eemland zijn de mogelijkheden beperkt. De dijk waarlangs de waaien liggen, maakt deel uit van een wandelroute. Natuurmonumenten wil geen fietspad op de dijk omdat er een weidevogelreservaat naast ligt.

En wat Roodhart betreft gaat het wandelpad in het broedseizoen dicht. ,,Veel mensen nemen hun hond mee en laten die hier los lopen. Dat moeten we niet hebben.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden