PARADISO, ALTIJD WEER DUIVELS

De koningin van het levenslied vierde er haar triomfen, de tatoeeerder zette er draken op bovenarmen en de ex-gelovige onderging er een bizarre hoogmis. Paradiso organiseert al een kwart eeuw de meest uiteenlopende activiteiten. Wat maakt het vroegere kerkgebouw zo bijzonder? Popzanger Herman Brood: "It's magic. En erger. . . ."

JOLAN DOUWES

De hel van Mary Servaes was juist een Walhalla voor Ans Rietbergen, de drumster van vrouwenband FC Gerania. Als veertienjarige - met Twiggylook, mini-rok en lichtblauwe nylonkousen - kon ze bijna niet wachten op het weekeinde. Vanuit Nieuwendam kwam ze op een holletje naar de poptempel in de Grote Stad, waar altijd wel iets te beleven was: ecolinedia's bewogen op de muren, mensen dansten naakt onder een stuk plastic of lagen in extravagante gewaden op de tapijten.

Jazz-musicus Martin van Duynhoven zat toen al geregeld achter zijn drumstel op het podium. Met zijn knalrood geverfde haar, bakkebaarden, zwarte zonnebril en fluwelen pak zag hij er even hip uit als zijn publiek. Alleen blowde hij minder, want hij wilde graag helder blijven.

"Tot dan toe had ik vooral in bruine cafes gespeeld of in de open lucht; meer mogelijkheden waren er eind jaren zestig niet. Hans Dulfer was zo handig om meteen jazzconcerten in Paradiso te organiseren. Hij doorbrak de traditie dat iedere muzieksoort haar eigen podium had. Aan de Weteringschans is toen volgens mij de fusion ontstaan, swingende jazzmuziek met duidelijke popinvloeden."

Als eerste ontdekte Van Duynhoven de kelder van Paradiso. Hij zette er zijn drumstel neer en oefende overdag ongestoord zijn partijen in. Moest hij 's avonds optreden, dan hoefde hij zijn apparatuur alleen maar naar boven te sjouwen. Toen het te druk werd in de kelder, ging hij er vandoor. De jazzconcerten werden halverwege de jaren zeventig verplaatst naar het BIM-huis en de Melkweg.

De vroegere kerk van de Vrije Gemeente was toen al ontdekt door popzanger/schilder Herman Brood. Hij gaf er heftige rockconcerten met zijn band Wild Romance, kwam er vaak kijken naar andere groepen en nam er een deel van de popfilm 'Cha Cha' op, waarin hij trouwde met de Duitse zangeres Nina Hagen.

Volgens zijn manager wil Brood graag vertellen wat Paradiso voor hem betekent. Maar wie er op het afgesproken tijdstip in zijn atelier is, geen Herman. Om ondoorgrondelijke redenen moest hij er snel vandoor. Hij heeft wel een quote achtergelaten over Paradiso: 'It's magic! Erger nog. . . .' "Herman hecht zeer aan die vier puntjes" , meldt zijn zaakwaarnemer.

Herman Brood, Doe Maar, the Stranglers; bijna zonder uitzondering waren de popartiesten in Paradiso van het mannelijk geslacht. Tot de vrouwenbands zich eind jaren zeventig aandienden. De vijf FC Gerania's hadden het volgens drumster Ans Rietbergen druk met abortusmanifestaties en VOS-cursussen die feestelijk werden beeindigd. Maar ook voor het festival 'Rock against Racism' in Paradiso ('79) werden ze gevraagd. Hun afscheidsconcert vond daar eveneens plaats.

Rietbergen: "Op een gegeven moment had het vrouwengedoe geen zin meer. We wilden de strijd met de jongens wel weer aan. Ja, zo praatten we in die tijd: we gingen integreren. Het is leuk om te zien dat dames zoals Candy Dulfer nu erg de aandacht trekken in de popmuziek. Ze maken er slim gebruik van dat ze commercieel interessant zijn."

Als een ware vorstin betrad de Zangeres zonder Naam in mei 1986 opnieuw Paradiso. Haar platenmaatschappij had bedacht dat ze na een stilte van twee jaar een verrassende come-back nodig had. Nog nooit had de smartlap-zangeres zo'n vreemd publiek voor zich gezien: oudere Jordanezen, disco's, punkers en de gay-scene van Amsterdam gingen allemaal plat voor de klassieker 'Moederhart'. De Zangeres zonder Naam moest er zelf even om huilen.

Na dit glorieuze optreden was Mary Servaes plotseling een cultfiguur geworden. "Ik trad niet meer op in schouwburgen, maar in discotheken. Daar mocht ik om twee uur 's nachts pas opdraven. Dat werd al gauw te vermoeiend. Maar de videoband van het concert in Paradiso zet ik nog steeds graag op. Ik had nooit gedacht dat ik zo zou terugkeren."

Nog zo'n bizar evenement was in 1985 de reconstructie van een hoogmis. Compleet met wierook, hellebaarden, misgewaden en donderpreek. Dramaturg Carel Alphenaar, een van de organisatoren, kreeg van tevoren 'schattige' brieven van nonnen die schreven te zullen bidden voor de bedenkers van dit 'godslasterlijke' project.

"Wij wilden laten zien dat de gregoriaanse mis ten onrechte is afgeschaft. Sinds de mis in de eigen landstaal wordt opgevoerd met het gezicht naar de gelovigen is het mysterie verdwenen. En dan staan er ook nog afgrijselijke chrysanten op Habitat-tafeltjes. De rooms-katholieken hebben hun rituelen laten versloffen."

De reconstructie trok vooral ex-gelovigen die nog precies wisten wanneer ze moesten knielen. Ze konden niet zien dat overal spiekbriefjes hingen voor de celebranten, koorknapen en misdienaars. Maar er ging natuurlijk toch iets mis. "De musicus Huub Mathijsen had blijkbaar niet geoefend met zijn gewaad, want hij struikelde en sloeg naar achteren. Met een been omhoog bleef hij op het altaar liggen. Dat werd het hoogtepunt van de hoogmis." Binnenkort wil Alphenaar een priesterwijding naspelen in de Dominicuskerk. Weer met alles erop en eraan.

Voor hartjes op de borst en adelaars op de bil konden liefhebbers van tatoeage eens in de drie jaar terecht in Paradiso. Met z'n zevenduizenden kwamen ze naar het wereldcongres van de Tattoo Foundation. Volgens organisator Henk Schiffmacher was de sfeer in het gebouw uniek. "De Amerikaanse bezoekers keken met hun bek wijd open naar de tatoeeerders onder de enorme glas-in-lood-ramen. Ze dachten dat de kerk de duivel in huis had gehaald."

Voordat Schiffmacher het congres twaalf jaar geleden naar Amsterdam haalde, vond het plaats in een chic Amerikaans hotel. "De tatoeeerders wilden de buitenwereld duidelijk maken dat ze heus wel netjes konden eten, dus zaten ze daar deftig te dineren - met de grofste woorden op hun vingers getatoeeerd. Ik vond een rock en roll-tempel meer bij ons passen. Vandaar dat ik bij Paradiso uitkwam."

Voor 19 en 20 april aanstaande heeft de organisator de Jaap Edenhal afgehuurd. Het tattoo-gedoe past volgens Paradiso niet meer in het beleid. Schiffmacher veronderstelt dat hij de dupe is geworden van een machtstrijd. "Met die geitewollen-sokken daar is niet te werken."

Sinds de breuk denkt hij met gemengde gevoelens aan Paradiso. "Op dit moment zou ik ze het liefst een bom willen sturen, maar ik heb er het grootste deel van mijn jeugd doorgebracht en de leukste concerten van mijn leven gezien. Paradiso is een cultureel bolwerk van de eerste orde. Ik weet zeker dat mijn dochter dat over een paar jaar ook ontdekt."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden