Papoea's blijven na vijftig jaar hopen op beter leven

Bij kindersterfte van 30 procent spreken onderzoekers van langzame volkerenmoord

Als vanmiddag op het Plein in Den Haag de Morgenster-vlag in top gaat en het volkslied 'Hai tanahku Papua' (O, mijn land Papua) weerklinkt, komen waarschijnlijk al de eerste onheilsberichten uit West Papua binnen. Daar is het hijsen van de vlag en het zingen van het volkslied voor het Indonesische leger en politie aanleiding om keihard op te treden.

"Winkels zijn dicht, mensen hebben uit voorzorg eten ingeslagen. Ze zijn bang dat het uit de hand loopt", heeft Vien Sawor van familie in Papua gehoord. De 43-jarige Sawor is zoals de meesten van de circa 1500 Papoea's in Nederland nauw betrokken bij het land waar ze is geboren. Vandaag wordt in Papua en in Nederland herdacht dat vijftig jaar geleden, op 1 december 1961, aan de Papoea's in het toenmalige Nederlands Nieuw-Guinea onafhankelijkheid is beloofd. Daar is uiteindelijk niets van terecht gekomen.

De ongeveer 800.000 Papoea's leven onder Indonesische overheersing in vaak erbarmelijke omstandigheden. Voor zover ze al toegang hebben tot gezondheidszorg en onderwijs, stelt dat weinig voor. De sterfte onder kinderen is hoog, volgens onderzoeken tot wel 30 procent in de binnenlanden. Papua is rijk aan grondstoffen - zoals goud, koper, olie, ertsen en gas - maar de bevolking ziet daar zelf nauwelijks iets van terug. Onderzoekers spreken van een 'langzame volkerenmoord' die in Papua gaande is. Een onafhankelijk Papua kan er misschien niet eens meer komen "omdat het de vraag is of ons die tijd wordt gegund", zegt Sawor bitter.

Ondanks het harde optreden van leger en politie groeit de aanhang voor een onafhankelijk Papua, stelt Fred Korwa (72) vast tijdens zijn jaarlijkse bezoeken aan zijn geboortestad Biak, waar hij tot zijn vertrek naar Nederland in 1962 als onderwijzer heeft gewerkt. "Voor onafhankelijkheid is nu veel meer steun dan vijftig jaar geleden. Dat heeft Indonesië bereikt door de Papoea's op alle gebieden achter te stellen. De bevolking voelt zich bedreigd door nieuwkomers uit Indonesië die geen oog hebben voor de adat (traditie; red.) van de Papoea's." Korwa is zelf al tientallen jaren actief voor een onafhankelijk Papua. In 1969 ging hij met een groep jonge Papoea's naar New York om bij de Verenigde Naties te bepleiten dat Indonesië Papua niet zou inlijven. "We hebben bij de VN zo goed mogelijk gelobbied, maar het heeft helaas niets uitgehaald."

Het uitblijven van internationale steun voor onafhankelijkheid is de tragiek van de Papoea's. Landen als de Verenigde Staten, Australië en ook Nederland houden zich afzijdig vanwege grote economische belangen in Indonesië. Een speciale autonomiewet die Indonesië in 2001 voor Papua instelde, blijkt in de praktijk een wassen neus, zegt Vien Sawor. "Die wet was een zoethoudertje. Papoea's hebben hun vertrouwen in de goede bedoelingen van Indonesië verloren. Wij Papoea's zullen het zelf moeten doen."

Onafhankelijkheid van Papua is vooralsnog een droom. Waaraan een Papua-voorman eerder toevoegde: "Laten we eerst maar eens uit deze nachtmerrie zien te komen." Sawor heeft (voor hulporganisatie Icco) twee jaar in Biak gewerkt en aan den lijve ondervonden hoe groot het verschil is met haar leven in Nederland. "Als ik mijn neven en nichten daar zie, dan besef ik: dat had ik ook kunnen zijn als mijn ouders niet naar Nederland waren gevlucht. Maar iedereen blijft hopen op een beter leven."

De volksraadpleging bleek een farce

Nieuw-Guinea was tot 1962 een kolonie van Nederland. Onder grote internationale druk, met name van de Verenigde Staten, stemde Nederland erin toe het land aan Indonesië over te dragen. Wel werd bedongen dat de Papoea-bevolking uiteindelijk zelf mocht beslissen of ze - zoals Nederland eerder had beloofd - onafhankelijk wilde worden of onderdeel van Indonesië. De 'volksraadpleging' die daarover in 1969 werd gehouden, bleek een farce. De duizend zorgvuldig uitgekozen Papoea-kiesmannen stemden unaniem voor aansluiting bij Indonesië.

Openlijke voorstanders van een onafhankelijk Papua kunnen sindsdien rekenen op mishandeling, arrestatie en in sommige gevallen de dood. Bij het volkscongres in Jayapura vielen in oktober zeven doden en werden driehonderd mensen gearresteerd.

Vanuit Nederland zijn diverse hulporganisaties actief. De Samenwerkende organisaties voor West-Papua zijn te vinden via de website www.papoeahuis.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden