'Papoea-raad brengt mensen op Irian Jaya het hoofd op hol'

Met zwaailichten en sirenes rijdt een zwaar uitgerust militair konvooi door de straten van de hoofdstad Jayapura. De intimidatie moet de Papoea's ervan weerhouden vandaag te herdenken dat Nederland ze op 1 december 1969 het recht op zelfbeschikking gaf. Maar de bevolking op straat grijnst als zelfs militaire tanks en ambulances passeren. Voor de kust van de hoofdstad van Irian Jaya ligt een oorlogsschip. Het lijkt wel alsof ieder moment de echte onafhankelijkheidsstrijd losbarst.

De emoties liepen woensdagavond al behoorlijk op toen de politie de top van de Papoea-raad arresteerde. Volgens een politiewoordvoerder hebben de arrestaties niets met de herdenking te maken. Toevallig werd het vooronderzoek tegen deze 'separatisten' woensdag afgerond. De raad werd afgelopen mei officieel ingesteld. In een dialoog met de Indonesische regering eist het presidium de staat West-Papoea terug, zoals het huidige Irian Jaya in 1969 werd genoemd.

De herdenking vandaag is vooral het feestje van de Papoearaad. In de geïsoleerde dorpjes in de jungle van Irian Jaya weten de meeste Papoea's helemaal niet wat er in 1961 gebeurde. Een oude man op de markt in Wanena, de hoofdplaats in de afgesloten Baliemvallei, schudt zijn hoofd als hij ernaar gevraagd wordt. Jongeren praten meteen agressief op hem in. ,,Je moet zeggen dat je vóór onafhankelijkheid bent!' Het zijn leden van Satgas, de pro-onafhankelijkheidsmilitie die door de Papoearaad als 'ordebewakers' in alle grote dorpen zijn opgericht.

Maar het was de Satgas-militie die samen met de politie verantwoordelijk was voor het bloedbad afgelopen zes oktober in Wanena. Nadat de politie het onafhankelijkheidssymbool van de papoea's, 'de Morgenster', op die dag met geweld naar beneden haalde, richtten Satgas-leden hun woede op migranten uit Java. Meer dan twintig mensen werden vermoord. Jakarta stuurde in de aanloop naar de herdenking maar liefst 3000 militairen naar dit kleine stadje. 20000 Javanen zijn gevlucht. ,,Dat is allemaal de schuld van de voorzitter van de Papoea-raad, Theys Eluay. Hij brengt de hoofden van de mensen op hol. Met gevaar voor eigen leven doen ze mee aan de vlaggenceremonies. Zij zijn iedere keer het slachtoffer', zegt John Erari, een intellectueel in de Baliemvallei. De beter opgeleide Papoea's in Irian Jaya zijn het met hem eens. Zij moeten niets van Theys Eluay als leider weten.

VERVOLG OP PAGINA 5

Leiding Papoea-raad heeft duister verleden

Irian Jaya

VERVOLG VAN PAGINA 1

Tijdens het Soehartotijdperk was de voorzitter van de Papoea-raad, Theys Eluay, namens Soeharto's Golkarpartij een prominent parlementslid in Jayapura. Hij had goede contacten met het militaire apparaat. Theys gaf zelfs onafhankelijkheidsstrijders onder zijn eigen Sentanistam bij de politie aan. Hij zou de dood van tientallen activisten op zijn geweten hebben. Na Soeharto's val raakte Theys uit de gratie. Door zichzelf tot de grote onafhankelijkheidsleider van West-Papoea uit te roepen, kreeg hij opvallend genoeg steun van de bevolking.

Ook Yorris Raweyai, die samen met Theys in augustus 1998 de basis legde voor de huidige Papoearaad, heeft een duister verleden. Onder de 'schone' leden van de raad bestaat ook tegen hem verzet. Yorris beschikt als voormalig leider van Soeharto's militie Pemuda Pancacila over veel geld. Tom Beanal, de tweede man van de raad, genoot tot voor kort het meeste vertrouwen. Dat veranderde sinds hij commissaris is van het Amerikaanse mijnbouwbedrijf Freeport. Bij de komst van Freeport werden duizenden bewoners verdreven. Veel Papoea's denken dat hij is omgekocht.

Met argusogen kijken vanuit de jungle de guerrilla's van de beweging voor een vrij Papoea (OPM) toe. Al sinds 1970 vechten ze tegen de Indonesische overheersing. De OPM-commandanten maken geen onderdeel uit van de Papoea-raad, ook al doet Theys dat de buitenwereld graag geloven. Commandant Mathias Wende, die in 1971 de onafhankelijkheid proclameerde, is woedend op de Paoearaad omdat die heeft beloofd na 1 december de Morgenster niet meer te hijsen.

,,Het geduld van OPM raakt op. De raad heeft in hun ogen niets bereikt', zegt priester en mensenrechtenactivist Obet Komba uit Wanena. ,,Nog even, dan begint de OPM opnieuw met de strijd. De bevolking is dan weer het slachtoffer. Zij wil eindelijk een menswaardig bestaan'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden