Papandreou gokt in nood op referendum

Premier zoekt wanhopig naar steun voor noodmaatregelen

VAN ONZE REDACTIE BUITENLAND

'Chantage', 'enorme gok', 'verbijsterend', 'onverantwoordelijk'. Het besluit van de Griekse premier Georges Papandreou om de financiële noodmaatregelen in een referendum voor te leggen aan de bevolking, is ingeslagen als een bom. Niet alleen zette Papandreou zijn eigen positie op het spel, maar ook de toekomst van Griekenland in de eurozone.

De Griekse premier kondigde de volksraadpleging maandagavond aan in de parlementsfractie van Pasok, zijn socialistische partij. "De burgers zal worden gevraagd om een groot 'ja' of een groot 'nee' te zeggen tegen het nieuwe leningenpakket", aldus Papandreou. "Het is een opperste daad van democratie en van patriottisme voor het volk om zijn eigen beslissing te nemen."

In die laatste woorden zat de crux: Papandreou wil steun van kiezers voor de enorme bezuinigingen en de toename aan extern toezicht die deel uitmaken van het reddingsplan voor Griekenland. In het parlement krijgt hij die steun steeds moeilijker. Na het overlopen van enkele Pasok-leden kon hij maandag nog maar rekenen op 153 van de 300 volksvertegenwoordigers, een krappe meerderheid die bij iedere volgende stemming over pijnlijke maatregelen kan omslaan in een minderheid. Direct na de aankondiging bleek hoe kwetsbaar Papandreou's positie was. Eén afgevaardigde stapte uit de partij, anderen riepen om zijn aftreden.

Politieke alternatieven had Papandreou echter nauwelijks meer. Pogingen om de crisis te lijf te gaan met een regering van nationale eenheid waren mislukt. Deels omdat Papandreou zelf weigerde opzij te stappen, maar vooral omdat de oppositionele conservatieven, medeverantwoordelijk voor de financiële puinhoop in Griekenland, uitsluitend genoegen nemen met nieuwe verkiezingen. Ze beweren dat onder hun leiderschap de Grieken veel minder pijn zullen lijden.

Dat die pijn groot is, is duidelijk. Een op de vijf jongeren is werkeloos, salarissen en pensioenen gaan omlaag, belastingen en premies stijgen, overheidsdiensten kalven af en de economische vooruitzichten zijn dramatisch. Afgelopen vrijdag waren de straatprotesten zo hevig dat president Karolos Papoulias weg moest vluchten van een militaire parade ter ere van het Griekse verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Slechts een op de acht Grieken is positief over het reddingspakket, dat weliswaar de helft van de Griekse bankschulden kwijtscheldt en nieuwe leningen verschaft, maar het land ook onder internationale curatele stelt. De spijkerharde kritiek van andere Europese leiders op Griekenland is hard aangekomen.

Papandreou lijkt met zijn referendumplan te hopen dat de Grieken de komende weken gaan beseffen dat het alternatief voor het reddingsplan nog veel erger is: geen financiële hulp meer, vertrek uit de euro, een nationaal bankroet en een economische crisis waarin het land mogelijk decennialang blijft steken. "Het Griekse volk kan nee zeggen, maar het moet de gevolgen van dat besluit onder ogen zien", zei minister van financiën Venizelos.

Dat is echter wel een erg grote gok: het is haast niet voorstelbaar dat zulke zware bezuinigingen op steun van kiezers kunnen rekenen.

Het is ook nog de vraag of het referendum er wel komt. Het parlement en de president moeten de volksraadpleging, de eerste sinds 1974, goedkeuren en dat leek gezien het verzet van de oppositie en vanuit Papandreou's eigen partij gisteren onwaarschijnlijk.

Bovendien kan het referendum pas plaatsvinden als de details van het Europese akkoord zijn uitgewerkt. Venizelos sprak over januari 2012. Dat zou opnieuw twee maanden onzekerheid betekenen over het Griekse beleid, een extra onzekerheid die de meeste Griekse politici, andere eurolanden en de financiële markten niet meer wensen te accepteren. Ook al omdat Papandreou iedereen met zijn plan heeft overvallen. De vlucht naar voren van de Griekse premier leek daarom gisteren al in de kiem te worden gesmoord. Hij lijkt daarmee zijn eigen politieke lot te hebben bezegeld. In zijn val dreigt hij de complete eurozone mee te sleuren.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden