Papa en ik in ons blootje op de bank

Kim van Kooten

Kim van Kooten wilde een roman schrijven, maar had geen verhaal. Haar vriendin Pauline Barendregt had wel een verhaal, maar geen roman in de vingers. In Van Kooten zag ze de ideale persoon om 'iets moois te maken uit iets lelijks', zo vertelde ze in september bij een presentatie van 'Lieveling' op de uitgeverij, opgetekend door literaire website verstwee. Het boek over haar door seksueel misbruik getekende jeugd moest ook geen zwaar boek worden, liever licht. Samen werkten ze vijf jaar aan het deze week verschenen 'Lieveling', waar naar verluidt meerdere uitgevers op aasden. Best risky bizznizz overigens, want de roman is een nieuw genre voor de schrijfster die we vooral kennen van de scenario's van 'feel good' komedies .

En dan nu een pageturner over 'pedofilie', dus. 'Lieveling' vertelt het verhaal van Puck die op vijfjarige leeftijd met haar moeder vanuit een Rotterdamse achterstandswijk verhuist naar de villa in Zwijndrecht van 'Ome Meneer', een rijke handelaar in Liberty vouwwagens die eigenlijk Ludovicus heet en een vage gelijkenis met Derrick vertoont. Eerst zou het alleen gaan om een huishoudbaan maar moeder trouwt met 'Ome Meneer' die dan vrij snel liever heeft dat Puck hem papa noemt en drie keer per week haar haren wast. De eerste keer is dat even zoeken bij het badderen. "Hij moet me wel op tien verschillende manieren vasthouden en optillen om erachter te komen wat de beste manier is." Verderop lezen we terloops dat de zondagochtend als altijd is: 'papa en ik in ons blootje op de bank'. Weer wat hoofdstukken (en wat jaren) verder vlucht de 'ik' op bed in gedachten weg naar Blondie en bomen die wél lekker ruiken.

Zo ontspint zich dit drama rond een opgroeiend meisje dat aanvoelt dat abnormaal is wat er gebeurt, maar dat niemand heeft die ook maar ergens naar doorvraagt. Pucks moeder is een labiele dwaas met een hang naar drank, ordinaire kleren, Swarovskidiertjes en Mathilde Willink. Lang blijft verhuld of ze bewust liever haar ogen sluit voor waar haar man mee bezig is, of dat ze echt niets in de gaten heeft. Oma uit de achterstandswijk illustreert haar gebrek aan verbeeldingskracht met dooddoeners als : "Als de ene Chinees de andere niet had gekeesd waren er niet zoveel Chinezen geweest."

Het is even wennen aan de kinderlijke vertelstem maar Van Kooten is een heel goede scèneschrijver en ook hier munt ze uit in scènes die geestig en schrijnend tegelijk zijn. Toch mist er wat. 'Lieveling' herinnert in situatie aan het spraakmakende 'Tijger, tijger' maar ervaringsdeskundige Margaux Fragoso groef in dat boek dieper naar de precieze aard van de relatie tussen het kind en de kinderverkrachter die haar spelenderwijs medeplichtig maakte. Ergens lees je dat 'papa zegt dat zij het toch ook fijn vindt', maar Van Kooten waagt zich niet vergaand aan psychologische duiding. De schrijfster speelt kunstig met wat de onschuldige 'ik' niet kan zeggen en de lezer toch begrijpt, en houdt je zo ook met buikpijn op het puntje van je stoel, maar de volkse 'seventies' entourage die het drama behapbaar moet houden, houdt het ook aan de oppervlakte.

Misschien dat er ook iets wringt in die opzet tussen getuigenis en fictie in. Een verschrikkelijke jeugd laat zich lastig literair beoordelen. Zo verbaast de auteursfoto achterop waarbij Barendregt in de camera kijkt, terwijl Van Kooten haar met ogen dicht omarmt. Wie beschermt wie in dit project? Neemt niet weg dat je 'Lieveling' in een ruk uitleest, en dat schrijfster en onderwerp slagen in hun opzet een donker verhaal meeslepend te vertellen, zonder je in het moeras te laten wegzinken.

Kim van Kooten: Lieveling

Lebowski; 236 blz. euro 19,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden