Pamfletten deden 'Moorddam' Alva dumpen

Onderzoekster UvA promoveert op Willem van Oranje's propagandamachine

'Den koning van Hispanje / Heb ik altijd geëerd'. Vreemd eigenlijk, dat Willem van Oranje, leider van de Nederlandse Opstand, zulke eerbiedige woorden over de Spaanse koning in de mond worden gelegd. De opstand aan het eind van de zestiende eeuw was toch juist tegen de Spanjaarden en hun koning Filips II? Zeker, maar die zin staat er niet voor niets. Het 'Wilhelmus' was onderdeel van een uitgekiende mediastrategie tegen de Spaanse overheersing.

Femke Deen, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, promoveert morgen op haar proefschrift 'Moorddam. Publiek debat en propaganda in Amsterdam tijdens de Nederlandse Opstand (1566 - 1578)'. Ze onderzocht onder meer hoe Willem van Oranje en zijn opstandelingen door middel van propaganda het volk probeerden op te hitsen tegen de Spanjaarden.

"Het was taboe om in opstand te komen tegen je natuurlijke heerser", vertelt Deen. "Veel mensen dachten dat Filips II door God was aangewezen. Dat het volk zomaar mee zou doen met de opstandelingen, was dan ook lang niet vanzelfsprekend. Met de laatste zin uit het eerste couplet van het 'Wilhelmus' deed men voorkomen alsof Willem de Zwijger niet in opstand kwam tegen de Spaanse koning, maar tegen de 'IJzeren Hertog'; de hertog van Alva."

Maar niet alleen op overkoepelend niveau probeerde Willem van Oranje het volk tegen Spanje in het harnas te jagen. Ook lokale groepen verdienden de aandacht.

Amsterdam was fout in de Opstand. 'Moorddam', zo werd onze huidige hoofdstad ook wel genoemd. "Het was een van de steden die trouw bleven aan Filips II en de katholieken. Door de opstandelingen en hun sympathisanten werd Amsterdam afgeschilderd als een duistere stad, een stad vol moordenaars. Veel ketters en opstandelingen werden er terechtgesteld. In een hoop geuzenliederen, pamfletten en brieven komt Amsterdam heel negatief naar voren."

De opstandelingen wilden alle zeventien provincies van de Nederlandse gewesten onder zich verenigen. Dus moest ook Amsterdam worden bekeerd. Dat deden zij door propaganda te verspreiden die op de lokale behoeften was afgestemd. Deen: "Amsterdam was een belangrijke handelsstad, dus beloofden de opstandelingen voorspoed in de handel als de Amsterdammers de kant van Willem van Oranje zouden kiezen.

Door middel van pamfletten, brieven en liedjes konden de opstandelingen in korte tijd een groot publiek bereiken. Er werden bijvoorbeeld brieven gestuurd naar sympathisanten van de opstandelingen met de vraag de inhoud te verspreiden onder de lokale bevolking. Liedjes werden in het openbaar gezongen, maar ook opgeschreven en verspreid."

Uiteindelijk sloot de stad zich in 1578 bij de Opstand aan.

Willem van Oranje had een grote groep schrijvers en dichters om zich heen verzameld. Geïnspireerd door de Duitse Reformatie probeerden de opstandelingen hun strijd te rechtvaardigen tegenover het volk.

De uitgekiende mediastrategie en de grote hoeveelheid argumenten die het volk over zich kreeg uitgestort, zorgden uiteindelijk voor een ongekend politiek bewustzijn. De strategie werkte. Het Wilhelmus werd een van de meest populaire liedjes.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden