Palmen schetst vrouwen die zichzelf sloopten

Met prikkelende portretten ontrukt Connie Palmen drie schrijfsters aan de vergetelheid

In 'De zonde van de vrouw' verdiept Connie Palmen zich in het leven van drie schrijfsters die zich langzaam het graf in dronken, en een verslaafde filmster met wie het ook slecht afliep.


Ze waren generatiegenoten: de oudste, de Franse schrijfster Marguerite Duras, geboren in 1914, de jongste, actrice Marilyn Monroe (1926), en daartussen de Amerikaanse schrijfsters Jane Bowles (1917) en Patricia Highsmith (1921). 'Vrouwen met verbeelding' die hun scheppingsdrang paarden aan een Erlösungsehnsucht, zoals Palmen het noemt, verdwijnzucht: "het verlangen om op te lossen, het zelf op te offeren".


Alle vier verloren ze vroeg hun vader en kregen ze daarna een ingewikkelde band met hun afwijzende (Monroe, Duras) dan wel verstikkende moeder (Bowles, Highsmith).


Alle vier weigerden ze zich te schikken in het conventionele vrouwenleven. Ze betraden onder een andere naam het publieke domein. Een nieuw imago moest 'het onverdraaglijke deel van hun oorsprong wegmaken'. Waarna ze als kunstenaressen en buitenstaanders bekendheid verwierven maar gedoemd waren tot eenzaamheid, wat bij een man (lone ranger, de rebel) nog iets heroïsch heeft, maar bij een vrouw een gebrek of zonde is. "Een vrouw die zich niet aan de natuur conformeert verraadt de wetten van het levensbehoud en het voortbestaan van de menselijke soort", schrijft Palmen in haar inleiding. "De originele soevereine vrouw geldt als een bedreiging, ze kan zich alleen onder de mom van heiligheid aan gemeenschap, huwelijk en moederschap onttrekken."


Tweeënzestig bladzijden: het zijn er te weinig om deze vier levens, in scheppingen, wendingen en kwellingen recht te doen, maar een groot genoegen is het wel dat Palmen het boekenweekthema 'Verboden vruchten' aangrijpt om leven en werk van schrijfsters als Highsmith, Bowles en Duras opnieuw onder de aandacht te brengen. Het werk van Patricia High- smith is nog redelijk bekend dankzij de voortdurende interesse van Hollywood in haar 'lugubere fantasie' en 'fascinatie voor overtreders' (denk aan de recente film 'Carol' van Todd Haynes), maar dat van de andere twee dreigt vergeten te worden, zeker van de geestige, excentrieke Jane Bowles. Zij schreef maar één roman, één verhalenbundel en één toneelstuk en werd tijdens haar leven al in roem overschaduwd door haar eveneens schrijvende echtgenoot, Paul Bowles. In de jaren tachtig was er in ons land in kleine kring een Jane Bowles-revival: er verscheen toen een zeer smakelijke biografie over haar, plus een succesvol toneelstuk ('Jane' van Matin van Veldhuizen), maar daarna zijn haar boeken in Nederland niet meer herdrukt.


Lastig is het wel dat deze vier levens vooral in grote lijnen (vroeg verloren vader, creativiteit, zelfdestructie) op elkaar lijken, terwijl werk en persoonlijkheid van de vier vrouwen verder weinig gemeen hebben. Dat maakt dat elk portret ook weer op zichzelf staat, vol ideeën en zijsporen. Palmen schrijft over het zelfinzicht van Monroe, de rebellie en de mythomanie van Duras, over de verlammende besluiteloosheid van Bowles, over de zelfhaat en de verbittering van Highsmith. Palmeneske thema's als de symbiotische liefde, afhankelijkheid en roem duiken op, maar over de persoonlijke fascinatie die deze vrouwen samenbrengt kom je niets te weten. Palmens zondige zelf blijft buiten beschouwing.


Maar toch: misschien zorgen deze prikkelende, zij het noodgedwongen schetsmatige portretten voor nieuwe belangstelling hier, voor Bowles, Duras en Highsmith. Dat zou mooi zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden