Palestijnse boycotbeweging heeft de wind mee

Israël voelt de economische dreiging toenemen nu steeds meer landen zich tegen bezetting keren

Pensioeninvesteerder PGGM is uit eigen beweging gestopt met beleggen in vijf Israëlische banken. Maar dat besluit staat niet helemaal op zichzelf. Het past binnen een groeiende internationale trend van financiële en maatschappelijke druk op Israël, in een poging de bezetting van Palestina te beëindigen.

Deze trend kwam op gang in 2005. Enkele Palestijnse organisaties begonnen toen een campagne onder de naam 'BDS': 'boycot, desinvestering en sancties'. Het idee is om Israël financieel, cultureel en academisch buiten te sluiten, zodat het land gedwongen wordt zich terug te trekken uit het Palestijnse gebied dat het sinds 1967 bezet. Inspiratiebron is de succesvolle boycot tegen de apartheid in het Zuid-Afrika van de jaren tachtig.

Israël is doodsbenauwd voor de beweging, die het laatste jaar snel aan kracht wint. "De boycot rukt op en groeit exponentieel", zei de Israëlische minister van justitie Tzipi Livni eind december tegen haar landgenoten, die volgens haar massaal hun kop in het zand steken. "Wie het niet wil zien, gaat het uiteindelijk vanzelf voelen."

Aanvankelijk bleef de invloed van de BDS-beweging beperkt tot kleine succesjes. Zo treedt de band Pink Floyd niet meer op in Israël. Schrijfster Alice Walker weigert haar bestseller 'The Color Purple' te laten vertalen in het Hebreeuws. En sterrenkundige Stephen Hawking bleef vorig jaar weg op een conferentie in Israël, waarna hij in de lokale pers werd gelyncht.

Maar de beweging zit duidelijk in de lift, vooral op economisch gebied. Dat is goed zichtbaar in Nederland, waar steeds meer bedrijven zich om juridisch-ethische redenen uit Israël terugtrekken.

In december staakte het Nederlandse drinkwaterbedrijf Vitens de samenwerking met de Israëlische waterleverancier Mekorot. Enkele maanden eerder haakte het Nederlandse ingenieursbedrijf Royal Haskoning DHV af bij de bouw van een zuiveringsinstallatie voor rioolwater in Oost-Jeruzalem (bezet Palestijns gebied). De afzeggingen leiden steevast tot commotie, ook omdat Israël onmiddellijk tegendruk organiseert. Zo kon het gebeuren dat drie Nederlandse supermarkten deze zomer eerst meldden dat ze geen producten uit de nederzettingen meer verkochten, waarna ze - geschrokken van het krachtige protest - haastig op hun schreden terugkeerden. De kwestie is overigens nog niet afgedaan, want de Europese Unie streeft naar verplichte etikettering van producten uit de nederzettingen. Zo kunnen consumenten zelf kiezen voor een individuele boycot.

Niet alleen ondernemers, kunstenaars en wetenschappers keren zich tegen de bezetting, ook een enkele politieke partij doet dat. Zo maakte GroenLinks in september bekend dat het zijn hoofdkantoor niet langer laat beveiligen door G4s, een bedrijf dat flink verdient met de verkoop van controleapparatuur voor Israëlische militaire checkpoints, gevangenissen en illegale nederzettingen. Ook ambtenarenbond Abvakabo zegde onlangs de samenwerking met G4S op.

De kritische houding wordt gevoed door de Nederlandse overheid, die sinds kort economische activiteiten ontraadt als Israëlische nederzettingen ervan profiteren. De reden voor dit beleid is dat de nederzettingen volgens het internationaal recht illegaal zijn. Ze zijn in strijd met het vierde verdrag van Genève, dat bezettende mogendheden verbiedt om hun eigen burgers over te brengen naar het bezette gebied. Daarnaast gelden de nederzettingen als een obstakel voor vrede.

Israël ziet niet de nederzettingen, maar de boycots als gevaar voor de vrede. Israëliërs kunnen er namelijk geïrriteerd door raken, waarna ze minder bereid zijn tot concessies in het vredesproces. Hoe gevoelig het uitsluitingsbeleid in Israël ligt, blijkt ook uit het feit dat het parlement er in 2011 een wet aannam die het strafbaar stelt om boycotplannen tegen Israël of tegen nederzettingen te promoten. De wet werd al na korte tijd 'bevroren' vanwege internationale kritiek; vredesorganisaties zouden er te veel door worden beknot.

Verder beschuldigt Israël BDS-aanhangers al snel van antisemitisme, met een verwijzing naar de leus 'Koop niet bij Joden' uit de Tweede Wereldoorlog. Maar dat verwijt is onterecht, vindt de Palestijnse vredesactivist Omar Bargoeti, voorman van de BDS-beweging.

"Onze acties zijn gericht tegen het beleid van de Israëlische overheid, niet tegen Joden", zei hij onlangs tijdens een bezoek aan Nederland. "Het enige wat we willen, is dat Israël onze mensenrechten respecteert. Zo'n absurde eis is dat toch niet?"

ABP belegt wel in Israëlische banken
Het grootste pensioenfonds ABP heeft voor 37 miljoen euro aandelen in drie Israëlische banken die betrokken zijn bij de financiering van de bouw van Joodse nederzettingen in door Israël bezette Palestijnse gebieden. Dit meldde de pensioenuitvoerder APG gisteren.

ABP heeft voor 21 miljoen euro aandelen in Bank Hapoalim, voor 14 miljoen in Bank Le'oemi en voor 2 miljoen in Mizrachi Tefachot Bank. PGGM heeft zijn aandelen in deze banken juist verkocht.

APG-woordvoerder Harmen Geers zegt dat de pensioenuitvoerder namens ABP in gesprek is met deze banken over hun rol in de nederzettingen. "Het afstoten van aandelen is een allerlaatste mogelijkheid. Daar zijn we nu niet aan toe", aldus Geers.

Het pensioenfonds PME investeert in een beperkt aantal Israëlische bedrijven, maar weet niet of die zaken doen in de bezette gebieden. Pensioenfonds PMT (metaal) suggereert niet te beleggen in bedrijven die investeren in Israëlische conflictgebieden.

Politiek
- 32 landen van de VN onderhouden geen banden met Israël. Het gaat grotendeels om Arabische en islamitische landen, maar ook landen als Bolivia, Nicaragua en Venezuela hebben alle diplomatieke banden met Israël verbroken.

- Nadat Israëlische militairen in 2010 negen Turken doodschoten op een pro-Palestijnse activistenboot, besloot Ankara de diplomatieke relaties met Israël te bevriezen.

Economisch
- De Noorse regering voorkwam in 2010 dat twee Israëlische bedrijven verder samenwerken met een pensioenfonds. De reden: de bedrijven waren betrokken bij de bouw van illegale nederzettingen op Palestijns gebied.

- De Britse 'Co-operative Group' - een coöperatie van detailhandelaren - besloot in 2012 alle producten uit de door Israël bezette gebieden te weren.

Academisch
- De Britse Vereniging van Universiteitsdocenten besloot in 2005 om de Israëlische Bar-Ilan Universiteit en de Universiteit van Haifa te boycotten. Bar-Ilan had een vestiging op Palestijns gebied, en Haifa zou een medewerker een sanctie hebben opgelegd omdat hij zich pro-Palestijns had uitgelaten.

- De Britse Universiteits- en Collegevakbond riep in 2007 alle docenten op om de banden met Israëlische universiteiten te herzien.

- De Amerikaanse Studie Vereniging, waar zo'n 5000 academici bij zijn aangesloten, steunde in december 2013 de oproep van Palestijnse mensenrechtenorganisaties om Israëlische universiteiten te boycotten.

Cultureel
- Verschillende artiesten, onder wie Elvis Costello en Carlos Santana, zegden in 2010 hun concerten in Israël af. Costello had 'gewetensbezwaren' vanwege Israëls behandeling van de Palestijnen; Santana onthield zich van commentaar.

Militair
- Na de Israëlische belegering van Gaza in 2008/2009, kondigde de Belgische regering kondigde een exportverbod aan op militaire goederen naar Israël.

- Turkije stopte in 2011 de militaire samenwerking met Israël naar aanleiding van het incident met het activistenschip. Zo annuleerde Ankara een bestelling van duizend Israëlische tanks ter waarde van miljarden euro's.

Er is een duidelijke, sterk groeiende internationale trend van financiële en maatschappelijke druk op Israël, in een poging de bezetting van Palestina te beëindigen. PGGM, de pensioeninvesteerder, haakte gisteren af, waar Vitens en Haskoning dat al eerder deden. Israël intussen is niet bepaald blij met al die acties van de voormalige Nederlandse vrienden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden