Analyse

Palestijnen overwegen aansluiting bij Strafhof

De Palestijnse president Mahmoed Abbas volgt al twee jaar een eenzijdige diplomatieke route. Beeld ap
De Palestijnse president Mahmoed Abbas volgt al twee jaar een eenzijdige diplomatieke route.Beeld ap

Het had de dag moeten zijn van het alomvattende vredesakkoord tussen Palestina en Israël, na negen maanden onderhandelen. Maar het werd gisteren de dag waarop Palestijnse woordvoerders bekendmaakten dat de Palestijnen aansluiting overwegen bij het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag. Als ze die stap inderdaad zetten, zouden ze het zieltogende vredesoverleg definitief de nek omdraaien en kiezen ze voor de juridische weg: strafvervolging van de Israëlische bezetter.

De afgelopen maanden schemerde al door dat de Israëlische en Palestijnse onderhandelaars er samen niet uitkwamen. De Amerikaanse minister van buitenlandse zaken John Kerry deed weliswaar zijn uiterste best voor het overleg, dat hij in juli persoonlijk in gang had gezet. Maar hij kreeg de kemphanen geen millimeter nader tot elkaar. Op het laatst vlogen de verwijten en strafmaatregelen over en weer.

Nu de partijen er samen niet zijn uitgekomen, ligt het voor de hand dat ze elk op eigen houtje een oplossing zoeken, die ze vervolgens eenzijdig aan de ander opleggen. Een Palestijnse gang naar het ICC zou in deze lijn passen.

Twee jaar geleden beproefde de Palestijnse president Mahmoed Abbas de eenzijdige diplomatieke route voor het eerst, en met succes. In november 2012 slaagde hij erin om Palestina in de Algemene Vergadering van de VN met grote meerderheid van stemmen te laten opwaarderen tot 'staat'. Dankzij die erkenning kon Palestina in principe lid worden van talloze VN-verdragen en -clubs, waarmee het een volwaardig land zou worden.

Abbas maakte niet meteen gebruik van deze mogelijkheid, want Israël en de Verenigde Staten zijn er altijd fel op tegen geweest. Die vinden dat Palestina alleen een volwaardig land mag worden via overleg met Israël - overleg dat al twintig jaar op niets uitloopt.

15 VN-verdragen en -organisaties
Op 1 april van dit jaar, na onenigheid met Israël over Palestijnse gevangenen die niet vrijkwamen, was voor Abbas de maat vol. Hij besloot het diplomatieke VN-pad verder te bewandelen. Hij meldde Palestina aan bij 15 VN-verdragen en -organisaties, waaronder de Geneefse Conventie over burgerrechten in bezet gebied.

Zondag kondigde hij nog eens 60 VN-toetredingsverzoeken aan. En gisteren, als klap op de vuurpijl, voegde een woordvoerder van buitenlandse zaken in Ramallah daar de stap naar het ICC aan toe. Aanvankelijk leek het erop dat het besluit om naar het ICC te stappen al was genomen, maar gisteravond laat meldde de Palestijnse ambassadeur in Den Haag dat de Palestijnse Autoriteit er nog over twijfelt.

Israël en de Verenigde hebben grote bezwaren tegen de diplomatieke opmars van Abbas, vooral tegen een gang naar het ICC. Toch kunnen ze deze beweging niet stuiten. Israël kan de Palestijnen alleen financieel straffen, en dat doet het ook. Zo houdt Israël sinds kort btw-inkomsten achter die eigenlijk naar de Palestijnen moeten doorstromen.

Als vergelding bouwt Israël ook extra woningen in nederzettingen. Dat gebeurde overigens al veel langer. Volgens vredesorganisatie Peace Now heeft Israël tijdens de afgelopen overlegronde 13.851 nieuwe woningen voor kolonisten goedgekeurd - een ongekend aantal.

Annexatie bezette delen Westelijke Jordaanoever
Niet alleen de Palestijnen, ook de Israëliërs kunnen na het mislukken van het overleg het heft in eigen hand nemen. In Israël gaan bijvoorbeeld stemmen op om delen van de bezette Westelijke Jordaanoever te annexeren; de overgebleven kluifjes zijn dan voor de Palestijnen.

Sommigen willen alleen de Joodse nederzettingen langs de grens met Israël inlijven - die beslaan zo'n 4 procent van de Westoever. Anderen, zoals de kolonistenleider en minister van economische zaken Naftali Bennett, eisen 60 procent van de Westoever.

Annexatie is hoe dan ook een recept voor ellende. Zo'n eenzijdig geografisch besluit zal hevige weerstand oproepen, zowel bij de Palestijnen als in het westen. Er kan een nieuwe intifada uit voortvloeien, wat extra bedreigend is nu de twee gescheiden Palestijnse gebieden - de Gazastrook en de Westoever - weer samen optrekken. Daarnaast kunnen westerse bedrijven en overheden zo'n annexatie aangrijpen om economische sancties en boycots in te stellen, iets waar Israël bang voor is.

Hoewel eenzijdige acties nu de boventoon voeren, valt het niet uit te sluiten dat de partijen uiteindelijk toch weer om de tafel belanden. Of Kerry daar nog bij wil aanschuiven, is twijfelachtig. Het ligt misschien meer voor de hand dat de Europese Unie het stokje van hem overneemt.

Kans op vervolging premier Netanjahoe

De kans is groot dat de Palestijnen tot het Internationaal Strafhof worden toegelaten. Daarna zijn ze vrij om de Israëlische bezetter aan te klagen voor oorlogsmisdaden die op Palestijnse bodem worden gepleegd - zij het niet met terugwerkende kracht.

Ook de Joodse nederzettingen gelden als een oorlogsmisdaad, voorspelt André de Hoogh, hoofddocent internationaal recht aan de Rijksuniversiteit Groningen. Zelf als ze lang geleden zijn gebouwd. Want de permanente illegale bewoning is in feite een 'continue schending' van het oorlogsrecht.

Verder kunnen de Palestijnen bij het ICC Israëlische soldaten aanklagen voor het doodschieten van onschuldige burgers, of voor het vernielen van hun huizen. Ze kunnen zelfs de Israëlische premier Benjamin Netanjahoe aanklagen, als hoofdverantwoordelijke. Als de premier wordt veroordeeld, en als hij zich niet mag beroepen op onschendbaarheid, zijn ICC-lidstaten verplicht om hem te arresteren wanneer hij hun grondgebied betreedt. Israël zelf is geen lid van het ICC.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden