Palestijnen herdenken 'De grote boekenroof'

Een grote straatschildering ter nagedachtenis van de Nakba. FOTO AFP

Israël heeft in 1948 Palestijns cultureel erfgoed geconfisqueerd, daarna vernietigd of weggeborgen.

Palestijnen die dit weekeinde de Nakba ('Catastrofe') herdenken, staan stil bij wat ze sinds 1948 door de stichting van de staat Israël hebben verloren: mensenlevens, land, huizen. Maar de geschiedenis van het Palestijnse verlies strekt zich verder uit: bij de oorlog om het land kwamen ook 70.000 boeken in de vuurlinie terecht. Literaire, religieuze en wetenschappelijke werken werden uit Palestijnse boekenkasten gelicht en verzameld in de Israëlische Nationale Bibliotheek.

'Diefstal', zeggen Arjan el Fassed, Groenlinks-Kamerlid van Palestijns-Nederlands origine, en Benny Brunner, Israëlisch-Nederlandse filmregisseur. Samen werken zij aan een documentaire die 'The Great Book Robbery' zal gaan heten, 'de grote boekenroof'. Hun project, dat ook een website beslaat, is een race tegen de klok: ze willen de geschiedenis vastleggen door mensen aan het woord te laten die er onderdeel van waren, maar de generatie die 1948 bewust heeft meegemaakt sterft uit.

Al-Fassed en Brunner worden gesteund door Abed al Joebeh, directeur van het Sakakini Cultureel Centrum in Ramallah, waar opnamen voor de film zijn gemaakt. "Ons verhaal moet verteld worden, en de roof van onze boeken maakt daar deel van uit: het gaat niet zomaar om een verzameling bedrukt papier, het is een poging onze cultuur en zo ons bestaan te ontkennen."

De geschiedenis van de gestolen Palestijnse boeken, werd pas enkele jaren geleden via een scriptie aan het licht gebracht. Een Israëlische student trof in de kelder van de Nationale Bibliotheek in Jeruzalem een collectie boeken aan met de aanduiding 'AP' - abandoned property, ofwel 'verlaten eigendom'. Nader onderzoek wees uit dat het ging om boeken uit Palestijnse huizen die vanaf 1948 in Israëlische handen vielen en werden geconfisqueerd.

In de Nationale Bibliotheek bevinden zich, ontoegankelijk voor het publiek, nog 6000 exemplaren, maar in totaal zijn rond 1948 ongeveer 70.000 boeken in beslag genomen. In de jaren vijftig werden 26.000 daarvan als oud papier verkocht; de inhoud was te 'opruiend' in de ogen van de Israëlische autoriteiten. Een ander deel, waaronder schoolboeken, vond zijn weg naar het Arabisch-Israëlische onderwijs, de rest - het leeuwendeel - is zoek.

In het licht van de tragedie van 1948 is het lot van de verdwenen boeken een voetnoot, maar voor de initiatiefnemers van 'The Great Book Robbery' is het een zeer symbolisch verhaal. Het laat weer eens op een andere manier zien dat het ontstaan van Israël een keerzijde had.

In het Sakakini-centrum in Ramallah laat directeur Joebeh zich aan die gevoeligheden weinig gelegen liggen; hij noemt de boekenroof een vorm van 'academische genocide'. "Het was de bedoeling van Israël om de Palestijnen volledig van de kaart te vegen. Het vernietigen van de Palestijnse intellectuele erfenis maakte deel uit van een systematische campagne." Volgens Joebeh, die in Oost-Jeruzalem woont en is getrouwd met een Ierse katholieke vrouw, heeft het wegpoetsen van het bestaan van een Palestijnse culturele elite ertoe bijgedragen dat de Palestijnen in de rest van de wereld als primitieve en gewelddadige figuren te boek kwamen te staan, "zodat we als minderwaardige mensen konden worden behandeld."

Joebeh ziet cultuur als 'een wapen van massaverdediging' - Israël kan alles wegbombarderen, zegt hij, maar niet het Palestijnse bewustzijn. "Na 63 jaar praktiseren we nog steeds Palestijnen te zijn."

Dag van de catastrofe

De Nakba, de catastrofe, wordt door de Palestijnen elk jaar op 15 mei herdacht. De Nakba was in 1948 de dag na de uitroeping van de staat Israël en het begin van wat Israël de onafhankelijkheidsoorlog noemt. In feite was die strijd tussen Joden en Palestijnen al gaande, maar op 15 mei mengden ook Arabische legers zich in de strijd. De Israëlisch-Arabische oorlog resulteerde in de vlucht en verdrijving van ongeveer 750.000 Palestijnen - de oorsprong van het Palestijnse vluchtelingenprobleem -, al zijn ook die cijfers omstreden. Naar schatting vierhonderd Palestijnse dorpen werden vernietigd. Nog altijd beschikken veel Palestijnen over de sleutels van de huizen waar hun ouders of grootouders woonden, ook al bestaan veel van die huizen niet meer. Door het hanteren van verschillende kalenders valt de dag van de Nakba slechts eenmaal in de 19 jaar samen met de datum van de Israëlische onafhankelijkheid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden