Paleis Huis Ten Bosch kleurt weer oranje met de komst van de koning en zijn gezin

Fotosessie in 1982 op paleis Huis Ten Bosch met (vlnr) prins Willem-Alexander, koningin Beatrix, prins Claus, prins Constantijn, prins Friso en hond Kerry. Beeld ANP

Kroonprinses Amalia (15) trekt deze kerstvakantie in het paleis dat haar naamgenoot en verre voormoeder Amalia van Solms, vrouw van stadhouder Frederik Hendrik, ruim 350 jaar geleden liet bouwen. Het zelfde paleis Huis ten Bosch waar ook haar vader koning Willem-Alexander als puber kwam te wonen.

Voor hem zal de overgang in 1981 groter zijn geweest. Want zijn ouders, toenmalig koningin Beatrix en Prins Claus, kwamen naar Den Haag uit Kasteel Drakensteyn bij Baarn, en dat betekende dat de drie zoons van school moesten veranderen. Amalia zit net als haar zusje Alexia (13) op het christelijk gymnasium Sorghvliet in Den Haag en kan daar  blijven. Zij verhuizen uit het nabije Wassenaar, waar ze op de Villa Eikenhorst opgroeiden. Hun jongste zusje Ariane (11) gaat nog in Wassenaar naar de basisschool.

Vele Oranjes gingen hen in het paleis Huis ten Bosch voor. Zij woonden er zelden permanent, maar verbleven er tijdelijk of gebruikten het paleis bijvoorbeeld als representatieve ruimte bij hoog bezoek. Het paleis kende met hen vanaf de Gouden Eeuw vele hoogte- én dieptepunten: 

1645

Bouw Paleis Huis ten Bosch begint. Doel was een luxe-zomerplek te maken voor Amalia van Solms, de vrouw van stadhouder Frederik Hendrik. Hij was de jongste zoon van Willem van Oranje. Het paleisontwerp kwam van architect Pieter Post, eerder als assistent-architect betrokken bij het Mauritshuis.

1647

Frederik Hendrik sterft, nog voor de bouw klaar is. Amalia van Solms wil van het paleis een mausoleum maken ter nagedachtenis aan haar man. Jacob van Campen, architect van het Paleis op de Dam, toen nog het Amsterdamse stadhuis, wordt ingehuurd om een groot kunstwerk te maken voor het centrale deel van het gebouw: de Oranjezaal. Beroemde schilders wijden zich aan dit pronkstuk van de Gouden Eeuw, dat het leven en de deugden van de overleden stadhouder verbeeldt. 

De Oranjezaal van paleis Huis ten Bosch. Beeld ANP

1650-1675

De onverwachte dood van zoon en stadhouder Willem II leidt tot een stadhouderloos tijdperk. De Oranjezaal herinnert Oranje-nakomelingen eraan dat ze van hoge afkomst zijn en verweven met de politieke geschiedenis van Nederland. Amalia van Solms overlijdt in 1675. Ze beleeft nog net hoe haar kleinzoon Willem III wordt benoemd tot stadhouder. Een van haar dochters, prinses Albertine Agnes, neemt het paleis in gebruik. 

1675-1732

Het paleis heeft in deze periode verschillende Oranje-eigenaren, onder wie stadhouder Willem III, die tevens koning van Engeland wordt. Hij overlijdt in 1702 kinderloos. Het paleis komt korte tijd in handen van de Pruisische koning, een kleinzoon van Frederik Hendrik. 

1732-1795

In 1732 geeft de zoon van deze man het paleis weer terug aan de Oranjes, vertegenwoordigd door Willem IV. Die laat het paleis door architect Daniel Marot vergroten, bouwt er een linker- en rechtervleugel aan, de huidige Haagse en Wassenaarse vleugel. Ook wordt het voorhuis vergroot en krijgt er een verdieping bij. Aan de achterzijde komt een trap met bordes. Willem IV wordt de eerste erfstadhouder, maar overlijdt in Huis ten Bosch in 1751. Zijn vrouw Anna van Hannover houdt geregeld concerten in het paleis, in 1766 treedt vermoedelijk zelfs Wolfgang Amadeus Mozart hier op. In 1767 trouwt erfstadhouder Willem V met Wilhelmina van Pruisen. Deze Wilhelmina laat zalen verfraaien: zo ontstaan de nu nog bekende Chinese en Japanse zaal.

Plattegrond Huis ten Bosch.

1795

Na de Franse revolutie wordt de Bataafse Republiek uitgeroepen in Nederland, Willem V vlucht naar Engeland. Het paleis wordt als oorlogsbuit in bezit genomen en overgedragen aan de staat. Het wordt dan nationaal bezit, en dat is het nu nog steeds. 

1798

In 1798 vindt een staatsgreep plaats en worden er mensen gevangengezet in het paleis. Vervolgens gaat het paleis open als Nationale Kunstgalerij, de voorloper van het Rijksmuseum. Die collectie verhuist dus weer wat later naar Amsterdam. Daarna trekt Lodewijk Napoleon erin, die door zijn oudere broer keizer Napoleon I tot koning van Holland is uitgeroepen. Hij verandert zowel de binnen- als de buitenkant van het paleis. Veel van zijn empirestijl-meubelen zijn er nog te vinden. In 1808 vertrekt hij weer, eerst naar Utrecht en later naar het verbouwde stadhuis in Amsterdam, vanaf dan het paleis op de Dam.

1815

Willem VI, zoon van Willem V, keert terug naar Nederland, naar onder meer Huis ten Bosch. Hij wordt de eerste koning, Willem I. Nederland is nu een monarchie. Ook zijn nageslacht maakt geregeld gebruik van het paleis, als representatieve ruimte bij belangrijk buitenlandse bezoek of als feestruimte.

In 1899 en 1907

vinden in Huis ten Bosch de eerste en tweede Haagse vredesconferentie plaats. Het paleis speelt daarmee een rol in de opbouw van de reputatie van Den Haag als stad van internationaal recht en vrede. 

Herdenking in 1939 in het Vredespaleis van de eerste vredesconferentie in 1899 in Huis ten Bosch. Beeld ANP

1914-1918

Koningin Wilhelmina, haar man prins Hendrik en dochter Juliana verruilen hun woonplek Het Loo in Apeldoorn voor Huis ten Bosch, om dicht bij het politieke centrum Den Haag te zijn in de gespannen tijd van de Eerste Wereldoorlog.

1940

Vlak voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog woont Wilhelmina wederom in Huis ten Bosch. Iets later sluiten Juliana en Bernhard zich om veiligheidsredenen bij haar aan. De kostbare schilderijen uit de Oranjezaal worden in veiligheid gebracht met het oog op de oprukkende Duitsers. Op 9 mei brengt de koninklijke familie de nacht door in de schuilkelder van Huis ten Bosch. Daarna vluchten ze naar Engeland, nog voor de capitulatie op 15 mei.

1940-1945

Huis ten Bosch loopt veel schade op in de oorlog door kogels, granaat- en bomscherven. Een Duits plan om het helemaal af te breken om plaats te maken voor de Atlantikwall, de Duitse verdedigingslinie langs de kust, gaat niet door. Maar het paleis ligt wel in de vuurlinie. Na de oorlog is het paleis zo beschadigd dat het onbewoonbaar is. In de jaren vijftig volgt restauratie.

1948

Juliana wordt koningin, maar blijft op Soestdijk wonen. Paleis Huis ten Bosch krijgt weer een meer representatieve functie en zij gebruikt het als vergaderruimte.

1971

Koningin Juliana poseert voor het eerst met een nieuw kabinet op het bordes van Huis ten Bosch, dit wordt een traditie. Sinds 2012 is de beëdiging van ministers in de Oranjezaal ook op televisie te volgen.

Koning Willem-Alexander, Koningin Máxima en hun dochters (vlnr) Prinses Alexia, de Prinses van Oranje en Prinses Ariane in 2018 in de tuin van Villa Eikenhorst. Beeld RVD, Albert Nieboer

1981

Koningin Beatrix en prins Claus verlaten met hun drie zoons Kasteel Drakensteyn bij Lage Vuursche en gaan in een opnieuw grondig gerestaureerd Huis ten Bosch wonen, in de Wassenaarse vleugel. De Haagse vleugel wordt gebruikt als gastenverblijf.

2014

Een jaar nadat ze troon heeft afgestaan aan haar zoon verhuist prinses Beatrix terug naar Drakensteyn. Huis ten Bosch wordt vervolgens grondig gerenoveerd en woonklaar gemaakt voor haar zoon koning Willem-Alexander, koningin Máxima en hun drie dochters. In dat jaar vond ook de nucleaire top plaats met onder andere Barack Obama in de Oranjezaal.

Eind 2018

Huis ten Bosch krijgt nieuwe permanente Oranje-bewoners: de koning en zijn gezin. Zij trekken deze kerstvakantie in de Wassenaarse vleugel, waar de koning dus ook als puber al woonde. De renovatie, totale kosten circa 60 miljoen euro,  is in afrondende fase, meldt de Rijksvoorlichtingsdienst, in het voorjaar van 2019 is Huis ten Bosch helemaal vernieuwd.

Lees ook:

Zonnepanelen op Huis ten Bosch is niet verstandig

Huis ten Bosch van zonnepanelen voorzien, is niet de verstandigste manier van energievoorziening, aldus Rob Zakee, zelfstandig adviseur ruimte en duurzaamheid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden