Paleis Het Loo laat de wintertuin van koning Willem II herleven

De kassen bij paleis Kneuterdijk, Den Haag. B. J. van Hove, 1842. (Trouw) Beeld
De kassen bij paleis Kneuterdijk, Den Haag. B. J. van Hove, 1842. (Trouw)

Koning Willem II (1792-1849) was een verwoed verzamelaar. Zijn interesse voor natuur resulteerde in een bijzondere verzameling: een wintertuin met drieduizend exotische planten. Na zijn dood werd het groen geveild. Aan de hand van de veilingcatalogus brengt Paleis Het Loo met de expositie ’Een Wintertuin herleeft’ zijn bijzondere plantencollectie opnieuw tot leven.

De catalogus geeft een beeld van welke planten toen populair waren, van palmen, varens, bromelia’s, citrusbomen tot zeldzame boomvarens. In het koude Nederlandse klimaat konden deze subtropische planten niet gedijen. Daarom liet Willem II aan zijn paleis op de Kneuterdijk in Den Haag ruime kassen bouwen voor zijn ’planten-gallerij’. In deze bijzondere wintertuin werden bals en feesten gegeven. Metershoge camelia’s bedekten de wanden en de glazen plafonds. Te midden van de exotische planten, rondvliegende bijzondere vogels, porseleinen vazen en brandende lantaarns, werd zo een paradijs geschapen.

Zo’n sprookjestuin paste in de traditie van andere hoven zoals bijvoorbeeld van Wenen en Sint-Petersburg. Bloemen en planten verzamelen gebeurde al vanuit wetenschappelijke interesse door universiteiten. Het cultiveren ervan was daarnaast voorbehouden aan voornamelijk koningen en mensen met veel vermogen. Bij de verzamelaars was de oranjeboom het populairst. Deze boom bloeide, droeg vrucht en rook heerlijk – alles tegelijkertijd. Vanwege de naam dook de boom vaak op in de tuinen van de prinsen van Oranje. Maurits (1567-1625) legde de eerste tuin aan in Nederland.

Willem II ontwierp zijn plantengalerij waarschijnlijk zelf. Na zijn dood moesten zijn erfgenamen door de grote schulden die hij had achtergelaten, de schilderijen- en plantenverzameling verkopen. De veiling duurde enkele dagen lang. De opbrengst van de planten was meer dan vijftienhonderd gulden. Een tuinman aan het hof verdiende, om te vergelijken, veertig gulden per maand. De opbrengst was de helft van de geschatte waarde.

De verkoop betekende ook het einde van deze bijzondere wintertuin. Er is weinig meer bekend over het oppervlak van deze tuin, want de kassen bestaan niet meer. De ruimte waarin de tentoonstelling is gerealiseerd op Het Loo is circa veertig meter lang en acht meter breed, vertelt Marion Nieuwenhuizen, betrokken bij de expositie in het paleis.

De wintertuin anno nu bestaat vooral uit documenten die laten zien hoe een exotische tuin werd gemaakt en natuurlijk ook bijzonder groen: exotische planten, vazen en jardinières aangevuld met bijzondere porseleinen bloemetagères en met vogelgeluiden op de achtergrond. „Er staat ongeveer een kwart van de planten, maar dit is moeilijk te tellen, omdat er veelal gecombineerd wordt in arrangementen. We vermoeden dat de planten en bomen in de collectie van Willem II waarschijnlijk ook ouder en groter waren.”

t/m 20 februari, Paleis Het Loo, Amersfoortseweg in Apeldoorn. Meer informatie: www.paleishetloo.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden