Pakt een rechter met een migratieachtergrond een zaak anders aan?

Leden van de rechtbank Utrecht. Beeld ANP

De rechtspraak mag kleurrijker, vindt rechtsgeleerde Saniye Çelik, net als D66. Volgens Frits Bakker, voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak, gaat het louter om capaciteiten.

Van de 2300 Nederlandse rechters hebben er 50 een migratieachtergrond. Dat is iets meer dan twee procent. Ter vergelijking: van de Nederlandse bevolking als geheel heeft 12 procent een migratie-achtergrond.

Zo veel witte rechters is niet meer van deze tijd, vindt Saniye Çelik. Zij is lector diversiteit aan de Hogeschool Leiden en deed promotie-onderzoek naar diversiteit in publieke organisaties. De ontwikkelingen in de rechtspraak volgt ze op de voet. "Diversiteit onder rechters verhoogt het vertrouwen in de rechtspraak", zegt ze. "Des te beter kunnen burgers zich hierin herkennen."

Eerder kwam toenmalig voorzitter van de Landelijke selectiecommissie rechters, Leendert Verweij, ook al tot de conclusie dat er te weinig kleur is onder rechters. Diversiteit zorgt voor inlevingsvermogen in andere culturen, maar mensen met een andere achtergrond bieden ook nieuwe perspectieven en andere inzichten, legt Çelik uit.

"Als je affiniteit hebt met een vraagstuk, kan dat invloed hebben op de wijze waarop je dat behandelt. Denk aan discriminatie en racisme. Zo stappen rechters zonder migratieachtergrond makkelijker over bepaalde onderwerpen heen. Of kijk naar naar vrouwelijke rechters met kinderen, zij kijken heel anders naar gezinssituaties dan een man. Het is een meerwaarde, je brengt andere bagage mee."

Frits Bakker, voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak, kan zich niet vinden in het argument dat mensen met een migratie-achtergrond ervaringen en kennis in huis hebben die anderen ontberen. "We willen geen diversiteit omdat mensen andere bagage hebben", zegt hij, "maar omdat het belangrijk is om het vertrouwen, het draagvlak en het gezag van de rechtspraak te bestendigen. Iedere burger moet zich in de rechtspraak kunnen herkennen. Natuurlijk neem je als rechter in iedere zaak jezelf mee. Maar het is een cruciaal onderdeel van het vak om je bewust te zijn van je eigen opvoeding, achtergrond en opinies, zodat je die onpartijdigheid vorm kunt geven."

Verkleuren is één, maar meerderheidsgroepen in een organisatie moeten ook openstaan voor verschillen, stelt Çelik. "De meerderheid moet ruimte geven aan het andersdenken. Als dat niet gebeurt, is er al een probleem zodra mensen binnen zijn. Dat zie ik ook in mijn onderzoeken. Mensen komen binnen, maar verlaten net zo snel de organisatie weer, omdat ze zich er niet thuisvoelen. In de rechtspraak merk je dat ook. Dat gebrek aan diversiteit beperkt zich niet tot het etnische aspect. Het probleem ligt dieper. Ook mensen uit een andere sociale klasse kunnen zich lastig staande houden in deze kringen."

Die in zichzelf gekeerde cultuur met vastgeroeste netwerken wordt vaak overdreven, vindt Bakker. Al erkent hij dat de rechtspraak er niet in slaagt een goed imago op te bouwen voor mensen met een niet-westerse achtergrond. Uit eerder onderzoek (2013) bleek dat de rechterlijke macht door mensen met een migratieachtergrond gezien wordt als een onaantrekkelijke werkgever. "Dat er een zekere cultuur is, zal ik niet ontkennen. Die heb je in iedere organisatie, of het nu de politie, het leger of KPN betreft. Dat is overal zo."

Maar volgens Bakker staan de capaciteiten voorop. "Het maakt niet uit of je man of vrouw bent, wel of geen migratieachtergrond hebt. Zolang je maar voldoet aan de eisen die wij aan een goede rechter stellen. Wij gaan niet van die eisen afwijken om andere sollicitanten te krijgen."

Çelik: "Kwaliteitsdiscussie over diversiteit is een non-discussie. Er wordt weleens geschermd met het woord capaciteiten. Dat is vaak een excuus, want wie bepaalt die? Juist: de gevestigde meerderheid."

1 op de 5 rechtenstudenten is niet-westers

Wie rechter wil worden, heeft op zijn minst het juiste universitaire masterdiploma nodig. Vorig jaar had 1 op de 5 studenten die een universitair masterdiploma haalden bij een rechtenopleiding een niet-westerse migratieachtergrond, blijkt uit CBS-cijfers. Tien jaar geleden was het percentage vergelijkbaar, ook ongeveer 20 procent. Twintig jaar geleden ging het nog om 6 procent. Rechtenopleidingen zijn onder migrantenjongeren populairder dan veel andere studies. Vorig jaar werd 15 procent van alle masterdiploma's in ontvangst genomen door een student met een niet-westerse achtergrond. Niet iedereen met het juiste diploma kan rechter worden. Daar gaat een strenge selectie aan vooraf. De Raad voor de Rechtspraak registreert niet of sollicitanten en studenten in de opleiding een migratieachtergrond hebben, laat de woordvoerder weten.

Lees ook:

Rechtbanken vrezen voor een groot tekort aan rechters

De rechtbanken voorzien problemen bij het werven van nieuwe magistraten, bleek vorig jaar uit vertrouwelijke informatie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden