Pakistan houdt van zijn leger

democratie | reportage | Militairen zijn populair door hun successen tegen terrorisme. Maar is Pakistans democratie ermee gediend?

"Dat uniform is niet zo moeilijk, maar zijn gezicht kost zeker wel een dag. De generaal heeft een eerbare persoonlijkheid, die ik recht probeer te doen met zijn portret." Zo moet de Pakistaanse legerleider Generaal Raheel Sharif afgebeeld worden op de versierde vrachtwagens die Malik Ishfaq beschildert. Het schilderen van belangrijke figuren uit de politiek en het leger op vrachtwagens is traditie in Pakistan. Zo worden de vrachtwageneigenaren geassocieerd met hun trots.

En verzoeken voor legerleider Sharif krijgt hij vaak, vertelt de goedlachse Ishfaq in zijn werkplaats in de Pakistaanse stad Rawalpindi, onder het genot van een kopje melkthee met suiker. De generaal is dan ook razend populair. Volgens een recente opiniepeiling is 81 procent van de Pakistanen blij met hem. Ter vergelijking: voor de populairste politicus, premier Nawaz Sharif (geen familie van de legerleider), is dat 55 procent.

Wat Ishfaq betreft mag de legerleider het politieke roer zo overnemen. "Hij is de juiste persoon voor Pakistan, want hij geeft om arme mensen. De rest van ons leiderschap is corrupt. Het zijn allemaal dieven", zegt hij. "Helemaal mee eens," stemmen drie collegakunstenaars in die erbij zijn komen zitten.

De populariteit van de legerleider is deels het gevolg van zijn militaire successen. Zijn troepen lieten door landelijke militaire acties het aantal terroristische aanslagen met de helft dalen, zo blijkt uit cijfers van de website South Asia Terrorism Portal.

Maar de populariteit van Sharif en zijn militairen is ook georkestreerd, legt defensie-analiste Ayesha Siddiqa uit. Want het leger staat niet of nauwelijks kritiek toe en de meeste media publiceren dan ook geen negatieve berichten over de militairen. 'De pr-afdeling van het leger heeft zijn tanden onvoorstelbaar gescherpt', schreef Siddiqa onlangs in de Friday Times, een van de weinige media die wel kritisch berichten over het leger. 'Het leger weet hoe het een verhaal moet neerzetten.'

Militaire rechtbanken

Van oudsher heeft het Pakistaanse leger grote economische macht door de bedrijven en bezittingen die het heeft. Daarnaast heeft het leger ook politieke en juridische macht, die de laatste jaren nog groter is geworden.

Zo runt het leger sinds 2014 militaire rechtbanken om terroristen te berechten. Het gewone rechtssysteem was volgens parlementariërs niet efficiënt genoeg. Maar er is geen onafhankelijke toezichthouder om te verifiëren wie het leger berecht en hoe. Mensenrechtenactivisten klagen dan ook over verklaringen die worden afgedwongen en gebrekkige toegang tot advocaten. De militaire rechtbanken mogen tot 2017 berechten. Daarna moeten gewone rechtbanken hun taak overnemen.

Ook de militaire invloed op buitenlandse zaken en binnenlandse veiligheid is toegenomen, zegt militair analist en gepensioneerd luitenant-generaal Talat Masood. "Premier Sharif verlaat zich in de laatste jaren steeds meer op het leger. Daardoor kan het leger meer ruimte innemen om beleid te maken en te implementeren."

Vier jaar geleden beleefde Pakistan voor het eerst een overgang van een democratisch gekozen regering naar een nieuwe democratisch gekozen regering. Bovendien had een burgerregering voor het eerst een hele ambtstermijn afgemaakt. Eerder had het leger, dat de helft van Pakistans bestaan geregeerd heeft, altijd vroegtijdig ingegrepen.

Volgens sommigen is de tijd van coups nu voorbij. "Ach", relativeert Enver Baig, een senator van de regerende partij, de invloed van het leger, "de ziektekiemen zijn er nog, maar Pakistan is aan de antibiotica."

Maar analist Masood is voorzichtiger. Het democratiseringsproces is volgens hem door de toegenomen macht van het leger niet gestopt, maar wel bemoeilijkt. "Je kunt zeggen dat de bemoeienis van het leger voorkomt dat de overheid kan functioneren en zich kan ontwikkelen."

Coup

Het leger ging niet in op verzoeken om commentaar. Maar duidelijk is dat veel gewone Pakistanen, ondanks de populariteit van legerleider Sharif, beducht zijn voor een nieuwe militaire coup.

"Er is nu geen militaire coup meer nodig", zegt Faisal Naeem, eigenaar van een sportartikelenwinkel in Rawalpindi, begeleid door een kakofonie van geluiden van motoren en voetgangers die zich verdringen in de stoffige steeg naast hem. "Onze democratie is volwassener geworden." Al blijft Naeem, net als veel van zijn landgenoten, enthousiast over legerchef Sharif. "Ik ga rondreizen in de bergen van Dir (gebied langs de grens met Afghanistan, red.). Daar kon je voorheen onmogelijk naartoe vanwege terroristen. Nu is het er helemaal veilig", zegt hij. "Raheel Sharif is de beste generaal die Pakistan ooit heeft gehad."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden