Pakistan en VS delen klap uit aan Al-Qaida

Twee kopstukken van terreurorganisatie geliquideerd

Al-Qaida, dat door de opkomst van concurrent Islamitische Staat in Irak en Syrië toch al in jihadistisch aanzien is gedaald, heeft dit weekeinde nieuwe klappen gekregen met de dood van twee prominente figuren in Pakistan.

Zaterdag werd een van de leiders gedood bij een aanval van het Pakistaanse leger op een militanten-schuilplaats in de Pakistaanse regio Zuid-Waziristan. En gisteren zou bij een Amerikaanse drone-aanval een ander kopstuk van de terreurbeweging zijn omgekomen.

De man die zaterdag omkwam, Adnan el-Shukrijumah (Saudi-Arabië, 1975), had al enkele jaren een forse Amerikaanse prijs van 5 miljoen dollar op zijn hoofd staan. Op de most wanted-lijst van de FBI stond hij ook gisteren nog vermeld als brein achter een (mislukte) zelfmoordaanslag op de New Yorkse metro in 2009. In zijn jeugd woonde hij jaren in de VS.

De geplande terreurdaad in New York was niet het enige plannetje dat Shukrijumah de afgelopen tijd zou hebben bekokstoofd: vanuit Al-Qaida's basis in het grensgebied van Afghanistan en Pakistan was hij volgens terreurexperts degene die de afgelopen jaren de buitenlandse operaties van zijn organisatie plande.

Ook Omar Farooq, de man die gisteren zou zijn omgekomen door een Amerikaanse drone-aanval, had zijn oog op het buitenland. Volgens een Pakistaanse functionaris zou hij de eerste Pakistaan zijn geweest die een hoge functie binnen Al-Qaida had verworven, en was hij deels verantwoordelijk voor de 'draai naar het oosten' van de organisatie.

Die kreeg dit jaar zijn beslag, toen de voortvluchtige Al-Qaida-leider Ayman al-Zawahiri bekendmaakte dat Al-Qaida zich voortaan specifiek op Zuid-Azië zou gaan richten, inclusief India, Burma en Bangladesh. Dat was voor het eerst dat Al-Qaida zijn blik naar het oosten richtte.

Die draai had volgens sommige experts te maken met de verzwakte positie van Al-Qaida in de eigen thuishaven, maar vooral ook met tegenslag voor de organisatie in het Midden-Oosten. Daar boekte Islamitische Staat op het moment dat Zawahiri zijn mededeling deed grote successen op het slagveld, met de verovering van een deel van Irak. IS had zich eerder met ruzie van Al-Qaida afgesplitst, en sindsdien heel veel nieuwe rekruten geworven - ten koste van de moederorganisatie.

In het Midden-Oosten heeft Al-Qaida zo nog maar één succesvol filiaal over: Al-Qaida op het Arabisch Schiereiland (AQAP) in Jemen, dat door door de Amerikanen als gevaarlijkste afdeling wordt beschouwd. Maar ook daar heeft de beweging het moeilijk. Sjiitische milities hebben het afgelopen jaar grote delen van Jemen veroverd, en daarbij AQAP naar het zuiden teruggedrongen.

Het enige lichtpuntje voor de organisatie is dat de sjiitische opmars lokale soennieten in haar armen drijft. Ook gisteren, na een mislukte bevrijdingsactie door Amerikaanse commando's van twee door AQAP gegijzelde westerlingen (zie kader), gebeurde iets dergelijks. Bij de actie kwamen burgers om, stelden lokale stamleden, waarna dertig van hen zich uit woede bij de terreurgroep aansloten. Die paar nieuwe rekruten zullen Al-Qaida er op korte termijn echter niet bovenop helpen.

Tragische afloop bevrijdingsactie Jemen

De actie die zaterdag een einde had moeten maken aan de gevangenschap van de Amerikaanse fotojournalist Luke Somers, liep op alle fronten tragisch af. Niet alleen kwam Somers om, maar ook zijn medegevangene Pierre Korkie. De Zuid-Afrikaan stond op het punt om vrijgelaten te worden.

Dat wisten de veertig Amerikaanse commando's niet die zaterdagnacht in de Jemenitische provincie Shabwa uit een helikopter stapten en op een huis afgingen waarvan ze vermoedden dat Somers er vastgehouden werd. Er ontspon zich een vuurgevecht waarbij Al-Qaida-militanten omkwamen maar waarschijnlijk ook burgers. De twee gevangenen liepen schotwonden op, en werden in kritieke toestand afgevoerd. Ze overleden vlak erna.

De Amerikanen stelden dat ze de risicovolle operatie hadden ondernomen, omdat ze vermoedden dat Somers in groot gevaar was. Eind vorige week verscheen een filmpje op internet, waarin hij om hulp vroeg. Twee weken geleden probeerden de Amerikanen hem in een eerdere operatie al vergeefs te bevrijden.

Voor de nabestaanden van Korkie, een leraar die vorig jaar mei werd ontvoerd, is de zaak extra wrang. Zij moeten leven met de gedachte dat Korkie volgens de organisatie waar hij voor werkte na lange onderhandelingen juist gisteren zou worden vrijgelaten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden