Pak terreurgeld aan, maar doe het goed

Aanwijzingen van inlichtingendiensten zijn voor minister Zalm genoeg om het banksaldo van terroristen te blokkeren. Hij zet daarmee ten onrechte de rechter buitenspel.

Minister Zalm van financiën wil makkelijkere procedures om bankrekeningen van terroristische organisaties te blokkeren. Als het aan hem ligt, zijn aanwijzingen van inlichtingendiensten straks voldoende om rekeningen van terroristische organisaties en hun handlangers te blokkeren. Nu kan dat pas na een gerechtelijke uitspraak. Het passeren van de rechter is echter in een aantal opzichten niet zonder risico.

Het idee om terreurfinanciering aan te pakken is niet nieuw. De coördinatie en uitvoering van terrorisme kost geld. Dus als de onderliggende financiële geldstromen stilgelegd kunnen worden, valt daarmee misschien een deel van de terreur te voorkomen. In de ogen van de regering zou dat een welkome aanvulling zijn op andere anti-terreurmaatregelen, zoals de algemene identificatieplicht en de preventieve fouillering.

Het opsporen van terreurfondsen is niet zo eenvoudig als het klinkt. Er is sinds 2001 wel een Europese lijst met terroristische organisaties en personen, maar uiteraard staan de rekeningen niet letterlijk op naam van de PKK, Hamas of Eta. Om daar achter te komen moet je kijken naar de netwerken waarin verdachte (tussen)personen opereren. Dat kan via politie-observaties van die personen, maar ook door financiële transacties in kaart te brengen. Hiervoor zijn geavanceerde data-analyse technieken nodig, want het gaat vaak om grote hoeveelheden gegevens.

Het zogenoemde data mining is een techniek om geautomatiseerd risicoprofielen te kunnen opstellen en onder meer verdacht geld te kunnen opsporen. Die risicoprofielen kunnen vervolgens gebruikt worden als indicatie om de tegoeden te bevriezen, te blokkeren of in beslag te nemen.

Toch zijn er enkele bezwaren te noemen tegen het gebruik van risicoprofielen. Immers, als met een risicoanalyse wordt ingeschat hoe groot de kans is dat het om terreurgeld gaat, geeft zo'n voorspelling nog niet aan welk geld daadwerkelijk van terroristen is. Als de tegoeden reeds bij zo'n verdenking geblokkeerd worden, is het aan de betrokkenen om hun onschuld te bewijzen. Omdat de gebruikte risicoprofielen meestal geheime informatie van de veiligheidsdiensten betreffen, kan dit knap lastig zijn. Extra moeilijk is het bovendien wanneer je geen toegang hebt tot je eigen geld, bijvoorbeeld voor een advocaat. Echte terroristen daarentegen doen hun uiterste best om elke verdenking te vermijden en zijn daar vaak erg handig in.

Openheid over de gebruikte risicoprofielen stelt onschuldigen beter in staat zich te verdedigen, maar brengt wel het risico van stigmatisering met zich mee. Wanneer bijvoorbeeld blijkt dat bepaalde moskeeën in een hoog risicoprofiel vallen, kan bij burgers het idee ontstaan dat het allemaal terroristische organisaties zijn. Zulke stigmatiserende effecten kunnen bovendien leiden tot meer polarisatie in de samenleving, wat sympathie voor terrorisme zelfs kan aanwakkeren onder bevolkingsgroepen die zich gediscrimineerd voelen.

Het gebruik van risicoprofielen schendt ook een aantal juridische beginselen. Ten eerste het beginsel dat je onschuldig bent tot het tegendeel bewezen is. Niemand zit erop te wachten dat zijn banksaldo geblokkeerd wordt omdat hij dezelfde naam heeft als een vermoedelijke terrorist, of omdat hij elke dag broodjes levert aan een verdachte moskee.

Het voorstel van Zalm beïnvloedt ook de scheiding der machten. De rechter wordt immers buitenspel gezet, waardoor er geen onafhankelijke toetsing meer is op de uitvoering van deze maatregelen. De gang naar de rechter blijft wel open, maar een onschuldige kan dan pas achteraf zijn gelijk krijgen. In de tussentijd zit een onschuldige wel zonder geld.

In de strijd tegen terrorisme speelt de opsporing van terreurfondsen een belangrijke rol. Het is noodzakelijk om verdachte geldstromen in kaart te brengen en de financiering droog te leggen. Maar dat dient wel met grote zorgvuldigheid te gebeuren, omdat de consequenties van fouten groot kunnen zijn. Geld is voor elke Nederlander noodzakelijk om te voorzien in eerste levensbehoeften als eten, drinken en onderdak. Daarom verdient het aanbeveling om zwaarwegende beslissingen als het blokkeren van tegoeden te laten toetsen door een onafhankelijke instantie, om te voorkomen dat er onschuldigen de dupe zijn. De vraag is echter waarom het noodzakelijk zou zijn in dit proces de rechter opeens buitenspel te zetten, want de rechter is al sinds jaar en dag aangewezen voor deze toetsing. In plaats van rechters te betrekken in de strijd tegen terrorisme lijkt het er nu op dat hun rol overbodig wordt geacht. Dat lijkt me geen goede keuze.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden