'Pak slaag Inholland was terecht'

interview | Doekle Terpstra heeft puin geruimd bij hogeschool Inholland en vertrekt er weer. 'Niemand had gedacht dat we er vier jaar na de diploma-affaire zo goed voor zouden staan.'

Nog net geen ei naar zijn hoofd' is de kop boven een artikel in de Volkskrant, over het eerste optreden van Doekle Terpstra als bestuursvoorzitter van Hogeschool Inholland. Vier jaar geleden trad hij aan als puinruimer bij wat ooit de grootste hogeschool was van Nederland. Net daarvoor had in de krant gestaan dat Haarlemse studenten media- en entertainmentmanagement die niet aan het vereiste niveau voldeden, bij Inholland toch hun diploma konden halen via gemakkelijke projectopdrachten.

Het gesjoemel met diploma's bij Inholland werd de verbeelding van de teloorgang van het Nederlandse hoger beroepsonderwijs. Het hbo was te groot, te anoniem en werd te veel gerund als een bedrijf. Het onderwijs was in de verdrukking geraakt.

Terpstra, liever gewoon aangesproken als 'Doekle', moest nadat het toenmalige bestuur van de hogeschool was opgestapt, het vertrouwen in Inholland herstellen en de boel weer in het gareel krijgen.

Het onderwijs was er op veel plekken ondermaats, terwijl managementlagen groeiden als 'zelfrijzend bakmeel'. Meteen ging hij in Haarlem zijn verhaal doen, waar de lokalen mudvol zaten met woedende ouders, leerlingen en gretige pers. "Het was loodzwaar", zegt hij nu. "Maar het was ook het keerpunt dat Inholland nodig had."

In zijn Haagse werkkamer leunt Terpstra tevreden achterover. En weer voorover. "Wat bij InHolland aan het licht was gekomen, gebeurde net zo goed bij andere onderwijsinstellingen. Wij werden een speelbal, een metafoor, een katalysator. Natuurlijk, ook Inholland was het anker kwijtgeraakt. Net als woningbouwcorporaties en zorginstellingen waren wij als scholen losgeraakt van onze publieke opdracht. Het waren toko's, die gerund werden. We hebben - niet onterecht - een pak slaag gehad. Er was een ethisch tekort aan de bovenkant van de organisatie. De affaire bij Inholland werd een hype, en het was een zware opdracht de school bij de rand van het ravijn weg te trekken. Maar ik heb veel energie. En ik kan zeggen: het is gelukt. Ik denk dat niemand het voor mogelijk had gehouden dat we na vier jaar al weer een toenemend aantal inschrijvingen hebben, de onderwijskwaliteit hebben verbeterd, geschrapt hebben in ons oerwoud van opleidingen en we weer robuust in de zwarte cijfers staan."

Doekle vertrekt. Met stille trom, net zoals de duizend medewerkers die de afgelopen vier jaar noodgedwongen de wacht is aangezegd. Dinsdag was er een borreltje met naaste collega's, meer niet. De bestuursvoorzitter is al veel buiten de deur: hij heeft klussen gekregen van de ministeries van economische zaken en volksgezondheid. Hij is aanjager van het techniekpact en ondersteunt staatssecretaris Martin van Rijn bij de reorganisatie van de verpleeg- en verzorgingshuizen. 'Onderwijsvrouw' Jet de Ranitz, de huidige bestuursvoorzitter van de Amsterdamse hogeschool voor de kunsten, volgt hem per 1 december op. Aan haar wil hij geen advies meegeven: "Zij weet wat ze doet. Zij kan de kwaliteit van Inholland alleen nog maar verder verbeteren."

Dat mag ook wel, want Inholland is volgens de Keuzegids de zwakste hogeschool van Nederland.

"Die meting is een echo uit het verleden. Ik durf te wedden dat wij komend jaar niet als laatste in de Keuzegids eindigen. Die ranglijsten worden grotendeels gebaseerd op de mening van studenten, en wij hebben hen niet aangemoedigd om die enquêtes in te vullen. Wij hadden wel wat anders aan ons hoofd. De vier beruchte opleidingen zijn ook weer goedgekeurd. Wij hebben nu geen enkele opleiding meer die niet aan de voorwaarden voldoet. Let wel: op diverse Nederlandse hogescholen en universiteiten zitten vijftig opleidingen nog in een herstelfase. Ik denk dat ze op veel instellingen met verbazing kijken naar hoe wij het doen."

Hoe was de kwaliteit van het onderwijs bij Inholland onder uw eigen bestuur?

"Wat gebeurt er met een docent die ontslagen dreigt te worden? Die onzekerheid werkt door in de sfeer op school, dat merken studenten ook. Dat is niet goed voor de kwaliteit van het onderwijs. Wij hebben ook concessies moeten doen. We konden niet altijd de docenten behouden die we graag wilden. Hoewel ik vakbondsman in hart in nieren ben (Terpstra was CNV-voorzitter, red.) kan ik zeggen dat het afspiegelingsbeginsel bij zo'n grote ontslagronde eigenlijk niet goed werkt. Er moesten duizend mensen uit! We hadden graag meer jonge, talentvolle mensen behouden. In 2013 was het bovendien echt ontzettend spannend of we overeind zouden blijven of in de afgrond zouden donderen. De inschrijvingen waren het jaar ervoor met een derde gedaald. Als die trend zich had doorgezet, had het financieel desastreus kunnen aflopen. Gelukkig wisten we weer meer studenten te trekken."

Hoe heeft u het onderwijs verbeterd op Inholland?

"Ik ben geen docent, maar ik kon bij Inholland wel vormgeven waar ik in geloof. Docenten moesten weer verantwoordelijk worden voor het onderwijs. Bij het oude Inholland waren ze hun professionele eigenaarschap kwijtgeraakt, ze werden bestierd door managers. De teamleiders die nu zijn aangesteld geven zelf les, ze zijn een soort meewerkende voorlieden. We hebben docenten moeten begeleiden om te leren in teams te werken waarin je elkaar scherp houdt en van elkaar leert. Waarin ze zelf de roosters opstellen en grip houden op de kwaliteit. Elkaar vragen: waarom heb jij een voldoende gegeven en jij een onvoldoende? Dat is niet gemakkelijk geweest en het is nog niet overal gelukt, maar we werken er hard aan.

Docenten weten zelf of de opleiding goed genoeg is voor een accreditatie. Die accreditatie is moeilijk te krijgen; voor mij is die de belangrijkste toetssteen voor kwaliteit."

Die kritische Keuzegids is niet meer nodig?

"Zo'n Keuzegids is een restant uit de tijd dat hogescholen elkaar beconcurreerden. De tendens was: we staan samen in de ring en één van ons zal knock-out gaan. Terwijl ik vind dat we nu juist moeten samenwerken. Na die eerste roerige bijeenkomsten met de ouders en leerlingen nam ik me voor: ik wil hier op school niemand meer als een 'tegenover' zien. We hebben er allemaal belang bij als we weer kwaliteit kunnen opbouwen: studenten, docenten, ouders, het ministerie en ook andere hogescholen. We moeten het hbo-onderwijs weer aanzien geven. Mijn motto werd: samenwerken is het nieuwe concurreren."

Klinkt mooi, maar uw strenge kwaliteitsnormen leidden er wel toe dat het slecht opgeleide studenten van de beruchte opleidingen nu niet lukt om hun diploma te halen. Is dat niet onrechtvaardig?

"Die 'wal-en-schip'-studenten zijn een probleem. Maar wij kunnen ons geen concessies aan de kwaliteit meer veroorloven. Voor studenten is dat confronterend geweest. Nergens krijgen ze zoveel begeleiding, maar deze zesde- en zevendejaars kunnen niet voldoen aan de kwaliteitsstandaard. Wij zijn inderdaad streng geworden, maar dat is de enige legitimatie van een goed hbo in Nederland."

Wanneer hangt Inholland het bordje 'excellent' op de deur?

"Excellentie staat niet op mijn agenda. Wat ik belangrijk vind, is dat we in staat zijn om iedere student tot volle ontwikkeling te laten komen. Inholland is een randstedelijke hogeschool, met studenten van meer dan honderd verschillende nationaliteiten. We hebben een enorme emancipatoire taak. De praktijk kan weerbarstig zijn: het is een kunst om al die studenten vast te houden. Dat vraagt alerte docenten. Studenten op onze vestiging in Rotterdam vragen een andere benadering dan die in Alkmaar. Aan al onze opleidingen worden intussen wel dezelfde rendementseisen gesteld als aan een homogene hogeschool in de provincie. Ik wil geen concessies doen aan de kwaliteit, maar het plaatst die eisen wel in perspectief."

Is Inholland niet veel te groot voor die menselijke maat?

"Inholland is een kleine hogeschool. Goed, we hebben in totaal 29.000 studenten en bijna 2500 medewerkers. Maar we hebben op geen van onze 9 vestigingen meer dan 7000 studenten. Op deze vestiging in Den Haag zitten er 3000. Er bestond vier jaar geleden veel politieke druk om Inholland op te knippen in kleine scholen. Maar dat zou funest zijn geweest. Dan had ik me vier jaar met juridische ontvlechtingsprocedures moeten bezighouden, in plaats van met de kwaliteit van het onderwijs. We hebben bestuurslagen op de locaties weggesaneerd. De docenten hebben één baas. De vestigingen hebben alles zelf in de hand."

Wat hebben de vier jaar bij Inholland voor u persoonlijk betekend?

"Die waren een cadeau. Maar ik laat de hogeschool met vertrouwen los, ze staat er weer sterk voor."

'De teamleiders die nu zijn aangesteld geven zelf les. Docenten houden elkaar weer scherp.'

Studenten van hogeschool Inholland in Haarlem.

'Belangrijk is dat we in staat zijn iedere student tot volle ontwikkeling te laten komen'

Doekle Terpstra

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden