Opinie

Pak groene vernieuwing geleidelijk aan

De stikstofinstallatie Zuidbroek van de Gasunie wordt de komende jaren omgebouwd en uitgebreid om de afhankelijkheid van het Groningse gas te verminderen.  Beeld ANP
De stikstofinstallatie Zuidbroek van de Gasunie wordt de komende jaren omgebouwd en uitgebreid om de afhankelijkheid van het Groningse gas te verminderen.Beeld ANP

Gemeenten en provincies moeten de regie nemen bij de transitie, betogen Ferd Crone (voorzitter Stedennetwerk G40, burgemeester van Leeuwarden) en Jop Fackeldey (Interprovinciaal Overleg, gedeputeerde milieu, klimaat en duurzaamheid provincie Flevoland).

Bij de energietransitie moet het kabinet niet terugkrabbelen, noch als ‘een malle’ doordrammen, zoals Klaas Dijkhoff vreest. En Sybrand Buma heeft gelijk dat we dan boze burgers krijgen. Daarom moet het kabinet kiezen voor een geleidelijk proces met financiële ondersteuning voor bewoners.

Allereerst moeten we mensen geruststellen. Ja, er moeten tot 2050 per werkdag duizend huizen worden verduurzaamd, maar miljoenen huishoudens zijn pas aan de beurt na 2030. We beginnen met wijken die relatief goede isolatie hebben of waar duurzame bronnen binnen handbereik zijn.

Maar ook daar is de opgave groot. De energietransitie is een radicale wijziging: afkoppelen van fossiele energie. Den Haag wil een sterke topdownsturing koppelen aan opbouw van onderop: centrale verdeling van landelijke doelen naar regio’s, die verantwoordelijk worden voor de uitvoering. Maar met welke instrumenten? Dat blijft vaag.

Geen markt

Bij ‘gewone’ stadvernieuwing zijn er straten of huizen in een wijk die je kunt overslaan. Bij de energietransitie kan dat niet. Als burger kun je niet alleen beslissen dat gas uit jouw straat verdwijnt. Ook aanbieders van energie of installaties kunnen niet als individuele marktpartij overzien en beslissen wat er in de straat komt te liggen; er is geen investeringszekerheid of risico-inschatting te maken. Netwerkbedrijven kunnen de radicale vernieuwing ook niet alleen aan, zeker niet wat betreft het organiseren van draagvlak.

Er is dus geen markt; daarom moeten gemeenten en provincies samen de regie nemen op het juiste schaalniveau per straat, wijk of dorp, uitmondend in een Regionale Energiestrategie RES, uiteindelijk vast te stellen in gemeenteraden en provinciale staten.

Eerst moet een coalitie van gemeente (met provincie en waterschap) en netbeheer voor hun regio een of meer scenario’s maken voor de transitie. Netbeheer verzorgt een investeringsplan vóór de meter. De gemeente bespreekt dit met burgers en bedrijven en toetst draagvlak en zorgt samen met provincies voor afstemming met andere taken rond infrastructuur, ruimtelijke ordening en volkshuisvesting.

Investeringen

Daarna zal de markt het voortouw krijgen; via opdrachten van burgers en bedrijven die isolatie en nieuwe installaties nodig hebben, en van netbeheer vóór de meter. Door de planvorming worden investeringen voorspelbaar en door de schaal (per straat/wijk) kan een grote kostenverlaging voor gezinnen worden ingeboekt. Bovendien kan dan ook op het juiste schaalniveau de juiste technische oplossing worden gekozen.

Toch zullen veel investeringen een lange afschrijvingstermijn hebben, die gezinnen niet zo maar terugverdienen met een lagere energierekening. Het zal ook juridisch ingewikkeld worden, want 70 procent heeft een eigen woning, en niets is zo goed beschermd als eigendomsrecht. Bovendien dreigt energiearmoede. Immers, ook zij die het niet kunnen betalen, moeten van het gas af. Er moet dan ook financiële ondersteuning komen, anders wordt de transitie geblokkeerd door deze mensen. Het kabinet trekt hier bijna geen geld voor uit. Een goed idee kan zijn een deel van de miljarden voor de regeling Stimulering Duurzame Energie (SDE) hiervoor te reserveren. Daarmee sluiten we aan bij een advies van het Planbureau voor de Leefomgeving over concrete afspraken over financiering.

De uitvoering kan niet anders dan bij gemeenten, provincies en waterschappen liggen. Verleiding en stimulering zullen hand in hand moeten gaan met stevige prikkels als normstelling en fiscale vergroening. Burgers zullen rechten moeten krijgen hun lokale overheden (en netbeheer, banken, woningcorporaties) aan te spreken op levering van duurzame infrastructuur. Je krijgt er geen boze burgers van en het is groene stadsvernieuwing ten top.

Lees ook

Ambtenaren op cursus: hoe verkoop je de burger een energietransitie?

Nederland moet van het gas af en dat plaatst gemeenteambtenaren voor een opgave: hoe vertellen ze het de bewoners? Gelukkig is daar een cursus voor.

Tweedehands batterij wordt goud waard voor energietransitie

Als ik over een of twee jaar een elektrische auto koop, gaat de batterij daarvan een jaar of tien mee. Dat wil zeggen: in de auto. Daarna wordt zo'n oude batterij echter ook nog goud waard.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden