'Pablo Escobar burgemeester als hij weer vrij man is? Nooit!'

MEDELLIN - De Colombiaanse stad Medellin is wereldberucht. Nieuws uit 'het Beiroet van Zuid-Amerika' is bijna altijd bloedig. De ene bomaanslag na de andere moordpartij. Pablo Escobar, baas van het drugkartel van Medellin en 'meeste gezochte misdadiger van de planeet', deinst voor niets terug.

Maar de dagen van 'el patron' buiten de cel of doodskist lijken geteld. En sinds een jaar heeft de stad een burgemeester die niet bang is voor vuile handen. Burgemeester Luis Ramos Botero zetelt in het moderne Palacio Municipal even buiten het oude centrum van de miljoenenstad. In de ontvangstruimte hangen de ingelijste foto's van de burgemeesters die Medellin sinds 1950 heeft gehad. Het zijn er precies veertig, Ramos niet meegeteld.

Ramos, in maatpak en met voor zich een draagbaar computertje: “Ik ben de eerste rechtstreeks verkozen burgemeester. Mijn voorgangers werden aangesteld en weggebonjourd door de gouverneur. Ik ben dankzij de nieuwe grondwet alleen verantwoording schuldig aan de inwoners van de stad.”

De 45-jarige burgemeester komt uit het bedrijfsleven. Hij afficheert zichzelf daarom graag als een moderne ondernemer die de BV Medellin weleens even uit de (bloed)rode cijfers zal halen. Van 1990 tot 1992 eiste het geweld er evenveel slachtoffers als aan Amerikaanse zijde in de hele Vietnamoorlog.

Hoe denkt hij als burgemeester zonder tweede termijn Medellin te pacificeren? Is de tijd die hem is gegund, drie jaar, niet veel te kort?

Ramos, gewapend met een uitschuifbaar aanwijsstokje: “Medellin was vroeger rustig. Het geweld is van de laatste 15 jaar. Als resultaat van de massale invasie van het platteland in de jaren zestig en zeventig.

Duizenden kwamen in krottenwijken terecht. Zonder werk, zonder school.

Voor drughandelaren een prima klimaat om bendeleden te ronselen. De drughandel bood werk en de kans om vanuit de misere snel rijk te worden.

Zo begon het. Drie jaar is te kort om alles recht te zetten. Maar de basis die wij nu leggen, zal mijn opvolgers dwingen op hetzelfde pad voort te gaan.''

Dat het volgens hem met Medellin weer goed zal komen, komt voor een deel door zijn vertrouwen in een succesvolle afloop van de klopjacht op Pablo Escobar. Volgens de laatste geruchten houdt de vorig jaar uit zijn luxe cel ontsnapte drugbaas zich schuil in een 'bunker'. “Het is echt afgelopen met hem. Of hij geeft zichzelf over of hem wacht binnenkort hetzelfde lot als zijn handlangers. Die zijn bijna allemaal gepakt of dood. Dat zal een gigantische vermindering van het geweld en de misdaad in de stad tot gevolg hebben. Daarom wordt 1994 voor Medellin een topjaar. De wereld zal eindelijk onze positieve kanten leren kennen.”

Stadsoorlog

Kritische waarnemers zijn het daar niet mee eens. Die geloven dat het door de drughandel ontketende geweld is veranderd in een stadsoorlog tussen een stuk of vijf gewapende legertjes. Die zetten hun handeltjes zoals het voor losgeld ontvoeren van mensen gewoon voort, ook als Escobar van het toneel is verdwenen. Ramos houdt vol dat het beter wordt. “Medellin is echt bezig te veranderen. Nu al, met de meeste drugterroristen uit de weg geruimd, is de misdaad in de stad stukken minder dan vorig jaar.”

Toch illustreren zijn vier lijfwachten en twee met mitrailleurs bewapende motoragenten dat er buiten nog steeds iets flink mis is. “Ik maak me absoluut geen zorgen over uw veiligheid en nodig u uit om vannacht met mij wat in het uitgaanscentrum te gaan drinken. Weet u wat er dan gebeurt? De mensen zullen op me afkomen om me te begroeten. En zo kunnen we nog naar honderd andere buurten gaan.”

Ook moet hij lachen om degenen die zeggen dat Escobar als een soort Robin Hood nog altijd half Medellin achter zich heeft. Tien jaar geleden was de drugbaas even parlementarier. Zit een burgemeesterschap na zijn straf er echt niet in? “Nooit, zelfs niet gemeenteraadslid. De bevolking verstoot hem nu. Iedereen is het narco-terrorisme zat.”

En de cocainehandel? Ramos vindt dat de wereld nu eindelijk eens moet begrijpen dat Colombia nou eenmaal strategisch ligt. “we zitten aan de ene kant tussen Peru en Bolivia als grootste producenten en aan de andere kant de VS als grootste consument. Dus die handel leg je niet een-twee-drie plat.”

De kern van Ramos' beleid staat op zijn visitekaartje: 'Medellin voor allen.' Dat klinkt heel sociaal, maar Ramos is afkomstig uit conservatieve kringen. “Dat klopt, maar mijn beleid is niet behoudend.

Ik stel mezelf boven de partijen.” Kan een politicus dat? “Ja, er is sprake van een harmonieuze samenwerking tussen alle gelederen in de stad. Ook M-19 (ex-guerrillabeweging, nu politieke partij - red.) zit op onze lijn.” M-19 heeft een zetel in de gemeenteraad, de conservatieven 9, de liberalen 8. De resterende twee zetels zijn in handen van Regina Once en van de uiterst linkse Union Patriotica.

Snel geld verdienen

Jongeren uit achterbuurten zijn in dienst van het Medellin-kartel als 'sicario' (huurmoordenaar), een manier om snel en veel geld te verdienen. Hoe denkt hij de mentaliteit van die jeugd te veranderen? De burgemeester klapt het scherm van het computertje op. “Onze programma's zijn direct gericht op die buurten en wij werken hard om er verbetering te brengen. Wij geven de stad meer het karakter van een onderneming. De bevolking is de politici en de bureaucratische rompslomp beu. In dit gebouw zitten dertig afdelingen. Die praten alleen nog maar over programma's, niet meer over politiek. ”

Zijn uitleg gaat over wat hij noemt 'minimale oplossingen' voor een menswaardig bestaan. Te veel mensen hokken samen op een te klein oppervlak, in volksbuurten zonder voorzieningen. “Dat leidt tot criminaliteit en geweld. Daarom creeren we in die buurten nu allerlei recreatie- en sportmogelijkheden. Dat is altijd verwaarloosd. Meer voetbal- en basketbalveldjes. Ook buurtorganisaties krijgen steun.

Allemaal om de jeugd vooral in de kritieke uren na school van de straat te houden!''

De burgemeester is niet meer te houden in zijn opsomming. “We hebben ook een programma voor de aanleg van grote parken. Zulke programma's heeft de stad nog nooit gezien. Tot nu toe besloot en delegeerde de regering alles. Maar dat liep niet. Er werd veel te weinig geinvesteerd.

Pas sinds de grondwet van 1991 is het anders. Ook voor het onderwijs.

Als burgemeester heb ik het binnenkort in het onderwijs in de stad voor het zeggen. Ons programma voorziet erin dat de hele schoolplichtige jeugd echt naar school gaat. Nu glippen er nog 80.000 jongeren tussen 10 en 18 jaar tussendoor. En er komen meer scholen en ruim 1.000 leraren bij.''

Het computerscherm toont ook dat 12 000 inwoners van Medellin die nu nog in 'tugurios' (krotten) wonen, nog dit jaar naar een echt huisje zullen kunnen verhuizen. In zijn hele termijn wil Ramos 50.000 sociale woningen bouwen. “Er is nog heel veel geld nodig, ook in de gezondheidszorg. Een kwart van de bevolking moet het nog zonder die zorg stellen. Natuurlijk is mijn budget, nog geen twee miljard gulden, onvoldoende om alles direct op te lossen. De belastinginkomsten dekken maar 80 procent van de begroting. En de stad zit nog met een enorme schuld, al bedongen we bij de banken gunstigere aflossingsvoorwaarden.”

Vooral de aanleg van de metro, waarvan de kosten onder zijn voorgangers verdrievoudigden door vertraging en corruptie, dreven de stadsfinancien in het nauw. Geld voor zijn plan voor een groot gezondheidscentrum voor de armere inwoners van de stad, is er daardoor nog niet. Wel rijden er intussen in de meest problematische buurten negen en straks elf mobiele kliniekjes rond voor gratis medische hulp, inclusief tand- en oogarts.

Ook brillen zijn gratis.

“Wat ook absoluut gratis is”, zegt Ramos trots, “zijn de 45.000 kleine maaltijden die we tussen de middag op een aantal scholen serveren.” En voor de 7.000 straatzwervers in de stad gaan er binnenkort opvangcentra open. Maar al geeft de nieuwe grondwet hem als burgemeester meer macht, toch vindt Ramos dat de regering Medellin nog te veel in de kou laat staan. “Vorig jaar voelden we ons na zes bomaanslagen heel alleen. Niet een telefoontje of telex uit Bogota als steunbetuiging. Maar we winnen terrein. Het ministerie van defensie stuurde tenminste een extra politiebataljon.”

Over zijn ongenoegen tegenover Bogota: “We geven nog altijd meer dan we ontvangen. Hier worden nieuwe dingen bedacht, de rest van het land volgt. In interdepartementale sportwedstrijden winnen wij altijd. Hier zitten ook de ondernemers. Voor het land bedroeg de economische groei vorig jaar drie procent, voor Medellin zeven procent. Er wordt hier hard gewerkt. We hebben de langste werkdag van het land, en de mensen hier weten hoe ze geld moeten verdienen.”

Heeft die grotere groei ook iets te maken met de 1 a 2 miljard narcodollars die per jaar het land binnenkomen? “Ik geloof niet dat er zoveel binnenkomt. Het meeste blijft buiten. En wat er terugkeert, komt in de vorm van consumptiegoederen: dure auto's, televisies, muziekinstallaties. Het gaat niet naar de industrie.”

Ook de bouwsector profiteert volgens hem niet van de drughandel. Maar meerdere winkelcentra en ook kantoor- en appartementengebouwen in de stad zijn eigendom van het Medellin-kartel.

Ramos somt liever pluspunten op. Hij toont de binnenkant van zijn jasje: “Kijk, Pierre Cardin, en voel, niet zomaar een stofje. Maar hier gemaakt, ik wed voor de helft van de prijs in Europa.”

Wie uit Bogota komt, valt op dat hij in Medellin met zijn auto niet zoals thuis om kraters en bulten hoeft te slalommen. Ook putdeksels ontbreken niet in het wegdek. Ramos is blij met deze waarneming: “Het gemeentelijke asfaltbedrijf produceert beter asfalt dan dat van de hoofdstad, en de helft goedkoper. Onze telefoonlijnen zijn ook beter.

Onze nutsbedrijven zijn het efficientst van heel Zuid-Amerika. Dat is al zo sinds de jaren vijftig. Zelfs alle krottenwijken hebben elektriciteit en op een procent na heeft iedereen ook riolering.'' Ook in het gemeentehuis wordt volgens hem hard en efficient gewerkt.

Honderden ambtenaren krijgen bijscholingscursussen. Ramos geeft het goede voorbeeld. “Ik kom hier 's ochtends om zeven uur binnen en sta meestal niet voor tien uur 's avonds weer buiten. Het personeel begint om half acht. Wie te laat komt, raakt 24 uur zijn toegangspasje tot het gebouw kwijt en verliest dus een dag salaris.”

Door de vergrote efficientie, dienen er minder overuren te worden uitbetaald en moet een kwart van het ambtenarenkorps het veld ruimen. De bevolking kan het stadsbestuur via een speciale lijn bellen voor klachten en suggesties. Een radionet dat met taxibedrijven is opgezet voor het melden van autodiefstallen is zo succesvol dat Bogota het plan overneemt.

Schietschijven

Ook is Ramos in gesprek met een Frans bedrijf over misdaadbestrijding per satelliet. Het inzetten van politieagenten is in een aantal buurten nog een probleem. “Zolang de confrontatie tussen drughandel en politie voortduurt, is de presentie van de agenten in uniform er niet eenvoudig.” Politieagenten zijn nog steeds schietschijven voor de mafia. Al vallen er nu minder slachtoffers dan eind vorig jaar. Toen kwamen er in een paar weken meer dan zeventig agenten om.

In de buurten waar de politie niet komt, spelen door de guerrilla geinfiltreerde volksmilities de baas. Wie niet luistert, gaat eraan. De buurtbewoners slikken het, omdat de politie tenslotte ook corrupt is.

Ramos ontkent dat niet, maar zegt dat er hard tegen wordt opgetreden.

“Het minister van defensie pakt de corruptie en de milities hard aan.

Ik keur die milities ook niet goed. Uiteindelijk zijn het allemaal criminelen.” Over zijn eigen toekomst is Ramos kort. Hij wil “de beste burgemeester van het land worden” en zich dan terugtrekken in het bedrijfsleven. “Ik wil niet de indruk wekken dat ik hier zit om stemmen te winnen.”

Sinds kort is hij voorzitter van de vereniging van 1024 Colombiaanse burgemeesters. De post van burgemeester van Bogota geldt als een opstapje naar het presidentiele paleis. Het burgemeesterschap van Medellin niet? Ramos: “Wie weet, over vijf jaar. Mijn populariteit stijgt nog steeds. Die van president Gaviria daalt. Maar ik kijk niet te ver vooruit. Dat is gevaarlijk.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden