Paars betekent logisch einde overleg Des Indes

DEN HAAG - De opkomst van paars betekent tegelijkertijd de ondergang van het Des Indesberaad. Jarenlang was de sjieke Anna Pavlovasalon van het statige Des Indeshotel in Den Haag het toneel van besloten vergaderingen tussen vertegenwoordigers van de PvdA, D66 en de VVD. Inzet: de vorming van een coalitie zonder het CDA. Maar nu het doel is bereikt, is het welletjes, oordeelde de JOVD, de initiatiefnemer van de debatten. En daarmee komt - vermoedelijk? - een einde aan een traditie van achttien jaar.

Des Indes-beraad was aanvankelijk bedoeld om een huwelijk te sluiten tussen de twee liberale stromingen, D66 en de VVD. Maar anderhalf jaar na de eerste bijeenkomst, in februari 1977, was ook de PvdA van de partij. Vanaf die tijd stond de vorming van een paarse coalitie langs niet-parlementaire weg op het programma. Er was ook praktisch niemand die van het beraad afwist. Pas in september 1979 lekte het bestaan van Des Indes uit en werden de contacten tussen de drie partijen als een 'links-liberaal complot' bestempeld.

De jaren tachtig vervolgens kenmerkten zich als een afkoelingsperiode, toen de VVD en PvdA in het vuur van het kruisrakettendebat verder van elkaar leken af te staan.

De beslissing het traditionele Des-Indesberaad op te doeken, is deze maand genomen door de initiator van het geheel: de jongerenafdeling van de VVD. Nee, spijt van deze beslissing heeft Herman Rijksen, vice-voorzitter van de JOVD, niet. In zijn functie heeft hij nog net het staartje van Des Indes mogen bijwonen. De bijeenkomst van 30 augustus dit jaar was zijn eerste en tevens laatste deelname. “Paars is bereikt en daarmee is Des Indes overbodig geworden.”

Het heeft volgens hem geen zin als waakhond van dit kabinet door te blijven functioneren, om erop toe te zien dat paars ook daadwerkelijk slaagt. “De JOVD heeft de aanzet gegeven tot een paars kabinet. Ze kunnen het nu zelf. We willen geen schaduw-kabinet zijn; een kabinet bestaande uit een 'eminence grise', die vanuit de zijlijn kijkt of de anderen het wel goed doen. Des Indes heeft altijd bestaan uit mensen die prominent waren in de politiek. Als zij het huidige kabinet zouden controleren, dan zou dat een druk leggen op de samenwerking tussen de partijen. En Des Indes voortzetten zonder prominente politici zien we niet zitten. Er is meer werk voor de fracties van de nieuwe coalitie, die elkaar moeten leren kennen, dan voor Des Indes.”

Tot Des Indes hebben politici behoord als Nijpels, De Grave en Dijkstal van de VVD, Buurmeijer, Melkert, Kosto, Pronk en Eerste-Kamervoorzitter Tjeenk Willink van de PvdA en Wolffensperger en Nypels namens D66. De laatste is een Des-Indesganger van het eerste uur. Doorgaans woonden twaalf, dertien politici het overleg bij.

De bijeenkomsten van Des Indes, twee tot drie keer per jaar, vonden 'in het diepste geheim' plaats. Ze waren niet openbaar. Als politicus moest je voor een bijeenkomst uitgenodigd worden. Traditiegetrouw kwam gastheer JOVD als eerste binnen. Deze club ontving dan de voorzitter van het beraad. De laatste was Jos van Kemenade, PvdA en nu commissaris van de koning in Noord-Holland.

Onder het genot van een kopje bespraken zij vervolgens waarover de gesprekken van die dag zouden gaan. Dat kon de coalitievorming zijn, maar ook onderwerpen waar het CDA niet aan wilde, maar waar de drie partijen graag openlijk over wilden discussiëren, zoals over abortus. Het is volgens Rijksen een vooroordeel dat Des Indes het kabinetsbeleid onder de loep nam; zich presenteerde als een toetsende instantie. Er zijn in de Kamer nooit moties ingediend die voortkwamen uit het beraad.

De notulen van elke bijeenkomst zijn het enige papieren bewijs van Des Indes. Na de introductie schreden de leden, overwegend heren, naar de Anna Pavlova-zaal. “De setting is sfeerbepalend geweest”, zegt Rijksen. “Het was een ruimte met kroonluchters, spiegels en rood fluweel. Dat praat toch anders dan een ruimte met tl-buizen. Daar wil je knopen doorhakken en zo snel mogelijk weer weg, terwijl in Des Indes uitgebreide gesprekken gevoerd konden worden.” Na de vergadering praatten de leden nog wat na en dan was de bijeenkomst afgelopen. De laatste keer werd feestelijk uitgeluid met champagne.

Er liggen nog geen concrete plannen op tafel over de manier waarop het nu precies verder moet met Des Indes. Het overleg in de oorspronkelijke vorm is definitief ten einde, maar de JOVD is druk doende plannen te maken voor een Des-Indes 'nieuwe stijl'. De opzet is om eens per jaar een bijeenkomst te houden, liefst in hetzelfde hotel, met elke keer een thema. Deze keer worden de bijeenkomsten openbaar.

Volgens Rijksen zullen dan ook andere politieke jongerenorganisaties worden uitgenodigd, evenals politici en gastsprekers. De onderwerpen waarover gesproken moet worden, zullen te maken hebben met paars. Met de nieuwe opzet moet Des Indes duidelijk een heel andere weg in slaan.

Mocht het paarse kabinet voor het einde van de rit toch stranden, dan is Des Indes volgens Rijksen toch niet tevergeefs geweest. “We hebben in elk geval bereikt dat in de politieke beeldvorming een kabinet met het CDA niet vanzelfsprekend meer is. Samenwerking tussen andere partijen behoort nu ook tot de serieuze opties en dat maakt de politiek toch wat opener en frisser.” De opzet van het Des Indes-beraad was volgens Rijksen nooit primair geweest het CDA buiten spel te zetten. “Als dat de teneur is van het overleg, dan snijd je je als partij lelijk in je vingers bij coalitieberaad. Dan sluit je mogelijkheden uit. Ons project had simpelweg het doel partijen bij elkaar te brengen.”

Des Indes heeft volgens Rijksen wel een aanzet tot een debat over paars gegeven, maar de uiteindelijke vorming van het kabinet is het werk van de onderhandelaars.

Het einde van Des Indes is volgens Rijksen symbolisch op te vatten. “Daaruit blijkt het vertrouwen in paars. Je kunt zien dat het initiëren voorbij is. De koe wordt nu gemolken.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden