p.s.

De enige vrouw naast koningin Wilhelmina die zich Ridder Militaire Willemsorde mocht noemen, Jos Mulder-Gemmeke, is op 20 december op 88-jarige leeftijd overleden. Ze wordt vandaag met uitgebreid militair ceremonieel in haar woonplaats Den Haag begraven. Lange tijd sprak Jos (ook wel Josje genoemd) Gemmeke niet over haar uitzonderlijke werk in het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog. „Ik heb me na de oorlog overal direct uit teruggetrokken en helemaal geen contact gehouden met mensen uit de oorlogsjaren. Ik was 23 en dacht: ’Dat is gebeurd, nu wil ik weer gewoon gaan leven’. Nu vind ik het wonderlijk dat ik er zo lang niet over gesproken heb”, zei ze in een interview met het Nationaal Comité 4 en 5 mei.

Jos Gemmeke was mede-oprichter van ’Je Maintiendrai’ en hielp mee het verzetsblad in Den Haag te verspreiden. Door dat werk kwam ze met andere verzetsgroepen in contact waarvoor ze als agente en verbindingsofficier optrad. In oktober 1944 ging ze per fiets van Den Haag dwars door de Duitse linies naar Brussel om microfilms te brengen met gegevens voor de Nederlandse spionagedienst in Londen. „Bij Gorinchem moest ik alles op alles zetten om met de pont over te mogen. Toen kwam de brug bij Heusden, waar ik niet over mocht. Tijdens een aanval van de geallieerde luchtmacht, toen alle Duitse soldaten van de brug af vluchtten, kon ik er, door een regen van kogels, overheen.”

Achteraf bleek het squadron van haar latere echtgenoot Joop Mulder verantwoordelijk te zijn voor de beschieting. Oorlogsvlieger Mulder werd ook onderscheiden met de Militaire Willemsorde.

Vanuit Brussel vertrok Gemmeke naar Engeland met het doel naar Nederland terug te keren. Na een opleiding door het Special Operations Executive tot geheim agent werd ze op 10 maart 1945 door een Britse bommenwerper bij Nieuwkoop gedropt. Gemmeke kwam in een sloot terecht, waarbij haar rug blijvend beschadigd raakte.

In 1955 kreeg Gemmeke de Militaire Willemsorde. Koningin Juliana sloeg haar tot ridder en daarna kreeg ze van de andere ridders ook een slag. „Van prinses Wilhelmina kreeg ik zo’n krachtige klap dat ik bijna omviel.”

De laatste twintig jaar was Jos Gemmeke als voorzitter van de Vereniging van ridders van de Militaire Willemsorde prominent aanwezig bij herdenkingen. De herdenking van de slachtoffers van het Englandspiel sloeg ze nooit over. „Door het Englandspiel hebben ruim vijftig agenten de dood gevonden. Als wij daar bij elkaar staan bij het monument zeggen we niet veel, maar we weten waarom we er zijn. Het zijn allemaal mensen die dezelfde risico’s genomen hebben.”

Met het overlijden van Jos Mulder-Gemmeke en – acht dagen eerder – voormalig topspion Henk de Jonge zijn er nog zes ridders in leven. De oudste is Frits den Ouden (96), de jongste kapitein Marco Kroon (40).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden