p.s.

Russell Means, acteur en omstreden voorvechter voor de rechten van indianen
Hij was een dronkelap en een vechtersbaas. Een magneet voor problemen, zoals hij zelf zei. Maar hij wierp zich ook op als misschien wel de belangrijkste voorvechter van Amerikaanse indianen. Maar ook in die rol kreeg hij weer slaande ruzie.

Russell Means, die op 22 oktober als 72-jarige overleed, zag er uit zoals je je een indiaan voorstelt, met priemende donkere ogen in een door littekens gehavend gezicht met zwarte vlechten die tot aan zijn middel reikten. Dat uiterlijk bracht hem ook in Hollywood, waar hij in 1992 het opperhoofd speelde in 'The Last of the Mohicans' en nog een stuk of tien films. Die filmloopbaan werd hem door andere activisten kwalijk genomen; er was altijd wel iets waarmee hij anderen op stang joeg.

Hij werd geboren op de prairie van South Dakota op het indianenreservaat Pine Ridge, qua oppervlakte bijna een kwart van Nederland. Ondanks die omvang wonen er nog steeds hooguit enkele tienduizenden mensen.

Het was bittere armoe in het reservaat, want landbouw is er nauwelijks mogelijk. Maar voor indianen van de Oglala Sioux is het een belangrijk gebied. Aan de voet van de kale, donkere heuvels met de passende naam Badlands voerden indianen in 1890 hun laatste gevecht met de nazaten van de blanke kolonisten, die hen wilden ontwapenen. Wat er toen gebeurde, zou bekend blijven als het Bloedbad van Wounded Knee.

Russell Means had daar nog geen weet van toen hij als driejarige met zijn ouders verhuisde naar Californië, waar zijn vader werk vond op een scheepswerf. Zijn vader raakte aan de drank en Russell gaf zich over aan, zoals hij zelf zei, 'spijbelen, misdaad en drugs'.

Nadat zijn vader in 1967 was gestorven en hij van reservaat naar reservaat trok, ontdekte hij een doel voor zijn leven: de belangen van indianen. Op zijn 29ste werd hij lid van de American Indian Movement, en met zijn bravoure en spreektalent werd hij een van de leiders. Hij maakte naam met geruchtmakende bezettingsacties, onder andere op het gevangeniseiland Alcatraz bij San Francisco, een historisch schip in Boston waar ooit de blanke kolonisten waren geland, en bij Wounded Knee, waar de actievoerders zich 71 dagen verzetten tegen de politie. Russell Means was hét gezicht van de indianen geworden.

Maar binnen de indianenbeweging raakte hij geïsoleerd toen hij politiek koos voor de extremistische Libertarische Partij, die tegenwoordig bij rechts Amerika meer aanhang heeft dan destijds. Russell Means vervreemdde zich nog meer van zijn omgeving toen hij met rechts Amerika van leer trok tegen de linkse Sandinisten van Nicaragua, omdat die de indianen zouden vervolgen.

Toch wist hij zich met acties en demonstraties steeds weer in de voorhoede van de indianenbeweging te werken. Maar de laatste jaren koos hij vooral voor de film en gaf hij bijvoorbeeld de stem aan opperhoofd Powhatan in de Disney-film 'Pocahontas'.

Toen hij in 2011 hoorde dat hij keelkanker had, zocht hij zijn toevlucht tot traditionele indiaanse remedies. Hij stierf in zijn geboortestreek in het indiaanse plaatsje Porcupine (Stekelvarken).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden