P.J. Harvey / Het kanaal naar de bron

Voor haar zesde album 'Stories of the city, stories of the sea' verruilde de muzikante Polly Jean (P. J.) Harvey haar geliefde Engelse zuidkust voor New York. Ze ontdekte dat ook zo'n gevreesde stad het ongeluk kan doen smelten. ,,De zon zien kantelen boven de wolkenkrabbers is even bijzonder als het eindeloos gestaar over zee.'

Vanuit de ramen in haar huis zie je niets dan golven, het strand reikt tot aan de achterdeur. Dagelijks wandelde de Engelse muzikante Polly Jean Harvey over de kliffen aan de Britse zuidkust nabij Dorset, langs de vuurtoren en de rotsen waarover ze zong op haar album 'Is this desire?'. Noem het strand het bewuste en de zee het onderbewuste, stelde Harvey ooit. Het werkterrein van een kunstenaar kan nergens anders liggen dan op de grens van die twee: de kustlijn. Harvey kon niet zonder water, het gaf haar rust en zekerheid.

Maar ruim een jaar geleden verbrak Harvey (31) de zelfverkozen rust om plotseling naar New York te verhuizen. 'Sometimes I can see for miles/ through water and fire/ from England to America/ I feel life meet my eyes', zingt ze in het nummer 'Beautiful Feeling' op haar nieuwe album 'Stories of the city, stories of the sea', dat gedeeltelijk in Amerika ontstond. ,,Dit is niet mijn New York-album' zegt een thee-schenkende Harvey in een Amsterdams hotel. ,,Schrijven is een continu proces, ik ga er niet voor op reis. Ik vertrok uit rusteloosheid. Soms heb ik een andere omgeving nodig voor het schokmoment. En New York is opwindend inspirerend, zowel persoonlijk als creatief.'

Gevoel is cruciaal in de muzikale wereld van P. J. Harvey. Over de intensiteit van haar werk zei Courtney Love, muzikante en weduwe van Nirvana-voorman Kurt Cobain: ,,De enige rockster die me duidelijk maakt dat ik helemaal niets voorstel, is Polly Harvey. Ik ben niets, naast haar puurheid.' Ook popster Madonna bewondert Harvey, die je een Madonna in het negatief zou kunnen noemen. Waar La Ciccone zich bedachtzaam laat leiden door marketing en reclame, schreeuwt Harvey sinds haar debuutalbum 'Dry' (1992) verlangen en leed van zich af. Haar stem deed soms wat aan Patti Smith denken, het was muziek vol woede, dood, zonde, seksualiteit en obsessie. Harvey was naar eigen zeggen jong en verward, en zocht een stem om opgesloten frustraties te bevrijden. Nog altijd knaagt ze aan het vrouwbeeld dat Madonna zorgvuldig opbouwt, net zoals Thom Yorke van Radiohead in al zijn tragiek het Bon Jovi-imago van de man ondermijnt.

Harvey weigert haar instinct uit de weg te gaan. Ze had rust, ruimte en natuur nodig, zo vertelde ze in interviews over mislukte verhuizingen naar Londen en Bristol. In de stad ging het leven te snel, en dus keerde ze terug naar Dorset. Maar ook de eenzaamheid aan zee was niet altijd goed: ,,Ik dwing mezelf elke dag iemand op te zoeken, anders verlies ik het perspectief op de werkelijkheid en raak ik verstrengeld in mijn wereldje'. New York werd het dus.

,,In 1993 kwam ik er voor het eerst, een filmdecor leek het. In de acht maanden die ik nu in Brooklyn woonde, begon ik de stad te voelen. Ik deed boodschappen, was bang in de metro en betaalde de gasrekening, zoals alle New Yorkers.' Een jaar in Londen maakte Harvey ongelukkig. ,,Maar New York is anders. De inwoners bezitten een aardse ruwheid: ze zijn slordig en maken fouten, maar gaan altijd verder. Londenaren zijn afstandelijk en ontworteld, ook in de kunsten. Hoewel Amerika juist bekendstaat om competitiedrift, zijn artiesten onderling hulpvaardiger. In Londen hangt in dat wereldje een koude sfeer.'

Sinds enige tijd bevalt Harvey de samenwerking met andere kunstenaars. In Hal Hartleys film 'The book of life' speelde ze gezelschapsdame en bodyguard Magdalena, die ervoor zorgde dat een moderne, warhoofdige Jezus bij het oversteken niet werd aangereden. Voor het nieuwe album vroeg ze Thom Yorke om een duet, terwijl Harvey zelf deze zomer Sparklehorse bij opnames hielp. Verder produceerde ze in New York het debuutalbum van singer-songwriter Tiffany Anders. ,,Een fascinerende ervaring. Ik voelde me als een filmregisseur, die scenario en acteurs meeneemt op een reis waarvan de bestemming nog openligt.'

Dat samenwerken met anderen was niet eenvoudig. In haar moeilijke jeugd (,,Ik begroef mezelf') was Harvey alleen. Dagelijks ging het plattelandsmeisje naar de rivier, dat bij gebrek aan leeftijdsgenoten in het dorp als speelkameraad diende. Thuis werd voornamelijk muziek gedraaid: de schijf van vijf bestond uit blues, folk, Captain Beefheart, Bob Dylan en Jimi Hendrix. Harvey identificeerde zich met het meisje uit de film 'Black Beauty' (,,Een paard en eeuwige zonneschijn, het leek me heerlijk'), maar luisterde ook naar de klaagzang van John Lee Hooker, Howlin' Wolf en Robert Johnson. Wellicht beïnvloed door de oude bluesteksten, gaf Harvey later het water een ereplaats in haar muziek zodra ze het zelf moeilijk had. In 'Down by the river' verdrinkt moeder haar dochter, in 'The river' worden ongeluk en pijn weggewassen ('Throw your pain in the river/ To be washed away slow'). ,,Water is een natuurlijk onderdeel van mijn leven, het maakt deel uit van mijn gevoel van veiligheid en zekerheid', zei ze ooit.

VERVOLG OP PAGINA 15

P.J.

Het kanaal naar de bron

VERVOLG VAN PAGINA 13

Maar toen New York in zicht kwam, ontdekte Harvey dat ook zo'n gevreesde stad het ongeluk kan doen smelten.

'Threw my bad fortune/ off the top of/ a tall building', zingt Harvey in 'Good fortune'. Op het album komen de 'verhalen over de stad, en verhalen over de zee' samen in de vergezichten: ,,De zon zien kantelen boven de wolkenkrabbers is even bijzonder als het eindeloos gestaar over zee.'

Rusteloosheid bracht Harvey naar New York, maar bij beluistering van het album blijkt de wanhoop te zijn afgenomen. Aan de pelgrimage en het pijnlijk onbeantwoorde verlangen van 'Is this desire?' wordt vooral in de laatste twee nummers berusting toegevoegd. 'Horses in my dreams' (ook hier het water: '..like the waves like the sea') en 'We float' ('..take life as it comes') vertrouwen op een goede afloop. ,,Ik koos die nummers vanwege de opluchting. Ik voel mezelf vrijer dan ooit. Als de barrière eenmaal zakt, spoelt er van alles naar binnen: ruimte om na te denken, humor en vooral licht.'

,,Deze vrijheid is het resultaat van wat ik heb meegemaakt. Soms wordt me gevraagd naar mijn favoriete album, maar ik kan ze niet los van elkaar zien, het zijn stepping stones, je passeert ze één voor één.' Langzaamaan wordt die wandeling lichtvoetiger. Het zware en religieuze album 'To bring you my love' heeft plaatsgemaakt voor het opportunisme van 'Stories of the city...'. ,,De omgeving is bepalend voor een album. Je hoort dat iedere plaat op een andere plek is ontstaan.' 'To bring you my love' (1995) werd geschreven in een periode van depressiviteit. Harvey was alleen, het contact met andere mensen werd beperkt tot de geur van de vorige bewoners in het koude huis. Ze verplichtte zich dagelijks een song te schrijven. Maar bij de gedachte aan muziek, werd ze misselijk. Die moeilijke tijd bracht een album vol duisternis en doodsangst.

Misschien troost het enigszins als wanhoop goede kunst oplevert. Zo gaf ook het einde van Harveys heftige liefdesrelatie met de geestverwante muzikant Nick Cave de muziekgeschiedenis twee briljante platen: Cave schreef over Harvey zijn album 'The Boatman's call', Harvey trok zich terug in Dorset en maakte 'Is this desire?'. Maar Harvey haat de mythe van de gekwelde artiest. Wie het moeilijk heeft, verliest het vermogen zich open te stellen voor de buitenwereld.

,,Ik weet zeker: nu het beter met me gaat, is mijn creatieve vermogen tenminste verdubbeld. Er valt meer te verwoorden. Wanhoop schrijft geen goede muziek. Inspiratie, daarin geloof ik heilig. Songs maken is geen therapie: je werkt niet aan je verleden maar ontdekt iets nieuws. Veel van mijn instincten en gevoelens over muziek en religie zijn zo krachtig, dat het onverklaarbaar is. Ik voel hoe het van buitenaf komt, ik fungeer als kanaal om het te laten stromen. Vaak zie ik later pas dat een toen onbegrijpelijke tekst glashelder was. Ik sta open voor het idee dat muziek van een bron afkomstig is. En het is een bron vol liefde.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden