analyse

Özdil zet GroenLinks voor het blok door zijn handen van het leenstelsel af te trekken

Zihni Özdil, onderwijswoordvoerder van GroenLinks in de Tweede Kamer Beeld Hollandse Hoogte / Phil Nijhuis

De partijtop van GroenLinks moet kiezen tussen twee kwaden: de critici van het leenstelsel in de achterban teleurstellen, of accepteren dat individuele Kamerleden via interviews Jesse Klaver onder druk zetten 

Zihni Özdil heeft zijn partij GroenLinks in een lastig parket gebracht. Zaterdag zei het Kamerlid in een interview met deze krant dat het studievoorschot van tafel moet. Onder die in 2015 ingevoerde regeling krijgen studenten geen basisbeurs meer, maar moeten zij het volledige bedrag lenen en terugbetalen.

Toen het kabinet Rutte-II de maatregel invoerde, lukte dat juist dankzij de steun van GroenLinks. Samen met D66 hielp die partij het plan aan een meerderheid in de Eerste Kamer. Daarmee was het leenstelsel een van de belangrijkste politieke wapenfeiten van GroenLinks van de afgelopen jaren. De coalitie van VVD en PvdA leunde voor veel plannen op een ‘constructieve oppositie’ van D66, ChristenUnie en SGP, maar de kleine christelijke partijen waren niet voor de afschaffing van de basisbeurs te porren. Dankzij steun van GroenLinks gebeurde dat toch.

Steun

De afgelopen jaren was er binnen GroenLinks al kritiek op de maatregel. Het zou ervoor zorgen dat jongeren uit armere milieus aarzelen om te studeren. Özdil zei zaterdag dat hij sinds zijn komst naar de Kamer in maart 2017 tevergeefs binnen de fractie tegen het leenstelsel heeft gestreden. Nu hij met zijn standpunt naar buiten treedt, krijgt hij steun uit andere hoeken van de partij. Via sociale media verspreidt Özdil sinds zaterdagochtend steunbetuigingen van lokale afdelingen, gemeenteraadsleden en wethouders van zijn partij.

De partijtop wil voorlopig geen uitsluitsel geven. Een woordvoerder van de fractie wijst erop dat op het partijcongres in februari een motie van jongerenorganisatie Dwars is aangenomen, die oproept alternatieven voor het leenstelsel te onderzoeken. “Daar zijn we binnen de partij nu mee bezig, ik verwacht dat we voor de zomer conclusies kunnen trekken.” Maar Özdil wil snel boter bij de vis, en zet zijn partij onder druk. Hij overweegt deze week in de Kamer moties in te dienen die zich uitspreken tegen het stelsel. 

Lastig dilemma

Met steun van regeringspartijen CDA en ChristenUnie zouden die moties weleens op een meerderheid kunnen rekenen. Beide partijen hebben zich voor deze kabinetsperiode via het regeerakkoord gecommitteerd aan handhaving van het leenstelsel, maar willen er in de toekomst graag vanaf. Ze reageerden zaterdag verheugd op de woorden van Özdil. Gert-Jan Segers (ChristenUnie) zegt altijd al tegen de invoering van het ‘schuldenstelsel’ te zijn geweest. “Ik hoop dat er in een volgende periode een meerderheid is voor herinvoering van de basisbeurs.” Harry van der Molen (CDA) spreekt van een ‘dappere stap’ door Özdil en hoopt dat Klaver en de rest van de fractie nu volgen.

Klaver staat daarmee voor een lastig dilemma. Als hij na alle steunbetuigingen aan Özdil toch vasthoudt aan het leenstelsel, maakt hij zich impopulair bij een deel van zijn eigen partij en achterban. Als hij meegaat in de oproep van Özdil, riskeert hij politiek onbetrouwbaar over te komen. Klaver zat tenslotte zelf aan tafel om mee te praten toen het vorige kabinet het leenstelsel met steun van oppositiepartijen optuigde. Het is dus een plan dat ook zijn signatuur draagt.

Jesse Klaver. Beeld ANP

Pijnlijk voor de fractievoorzitter is dat Özdil niet alleen kritiek heeft op de uitwerking van het plan, zoals het besluit van dit kabinet om de rente op de schuld te verhogen, maar op de hele gedachte erachter. “Zelfs als die verhoging wordt ingetrokken, is dit stelsel verrot", zo zei hij. Een ander risico voor Klaver is dat hij een precedent creëert door mee te gaan in de lijn van Özdil. Andere fractieleden die intern de handen niet op elkaar krijgen voor hun ideeën, kunnen dan ook via interviews Klaver onder druk zetten om alsnog overstag te gaan.

Politieke ambities

Dat doen terugdenken aan het soms chaotische GroenLinks van rond de eeuwwisseling. In 1999 leidde de steun van de partij aan Navo-bombardementen op Servië in de Kosovo-crisis tot interne heibel. Kamerleden Ineke van Gent en Farah Karimi trokken halverwege de luchtoorlog publiekelijk hun steun in. Twee jaar later distantieerde Kamerlid Tom Pitstra zich publiekelijk van de Amerikaanse aanval op Afghanistan na de aanslagen op de Twin Towers in New York.

Een terugkeer naar dergelijke heibel in de fractie is vervelend voor de politieke ambities van Klaver. Hij heeft meermalen uitgesproken dat hij Mark Rutte wil opvolgen als premier. Maar als hij ooit met zijn partij in een coalitie wil plaatsnemen, moet hij er wel voor zorgen dat mensen binnen de fractie niet op gevoelige onderwerpen hun eigen lijn kiezen.

Lees ook: 

GroenLinks-Kamerlid Özdil trekt steun voor leenstelsel in: ‘Het is een verrot systeem’

GroenLinks hielp het leenstelsel voor studenten in 2015 aan een meerderheid. Nu moet het van tafel, zegt onderwijswoordvoerder Zihni Özdil van diezelfde partij in een interview met deze krant.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden