Overweldigende triomf voor Hartmut Haenchen in Bayreuth

opera

Bayreuther Festspiele

Parsifal

****

Het moet een emotionerend moment geweest zijn voor dirigent Hartmut Haenchen, toen hij maandagavond aan het slot van Wagners 'Parsifal' op de bühne van het beroemde Festspielhaus in Bayreuth verscheen. Daar stond hij dan, de tegengewerkte man, die 'Parsifal' in de voormalige DDR niet scenisch mocht uitvoeren omdat de opera met al die christelijke symboliek er verboden was. Daar stond hij, de getergde man, die jaren geleden al door Wolfgang Wagner in Bayreuth was uitgenodigd, maar die dat verzoek nooit onder ogen kreeg, omdat de Stasi het achterhield.

Daar stond hij, die geplaagde en strijdlustige man, en hij kreeg van het lastige premièrepubliek een overweldigende ovatie voor zijn fantastische, uitgebalanceerde interpretatie. Iedereen die de geschiedenis van Haenchen een beetje kent, moet een brok in zijn keel hebben gekregen van die meer dan verdiende triomf die hem nu hier ten deel viel.

Wij in Amsterdam wisten natuurlijk al lang hoe geweldig gedreven hij de opera's van Wagner kon dirigeren. Maar nu weten ze het ook in het operatheater dat de componist zelf liet bouwen en dat al sinds 1876 het epicentrum van de internationale Wagner-cultus is.

Omdat de openingsavond van de Festspiele live werd uitgezonden in bioscopen in Duitsland én via een livestream thuis op de computer te volgen was, konden velen dé gebeurtenis op de Duitse cultuuragenda - altijd stijf uitverkocht - volgen. Dit verslag is gebaseerd op die livestream, door de Beierse omroep vlekkeloos verzorgd.

Wonderbaarlijk dat Haenchen met heel weinig voorbereidingstijd - hij viel op een laat moment in voor de weggelopen Andris Nelsons - toch zo'n eigen muzikaal stempel op de voorstelling kon drukken. Hij celebreert de zogenaamd 'heilige' muziek niet, vertelt het verhaal zakelijk en direct. Wat absoluut niet wil zeggen dat hij voor de climaxen wegloopt. Die denderen machtig door het auditorium en sorteren maximaal effect. Wat vooral opvalt is het organisch stromen van de muziek, in een vitaal tempo, waardoor de zangers hun teksten natuurlijk ademend kunnen zingen.

Haenchens ontwijde lezing paste goed bij de illustratieve enscenering van Uwe Eric Laufenberg, die de ook al weggelopen controversiële kunstenaar Jonathan Meese verving. Geen doortimmerd, moeilijk te doorgronden concept zoals in de vorige producties van 'Parsifal' in Bayreuth (van Schlingensief en Herheim), maar een wat naïeve, knullige vertelling over de ellende die godsdiensten veroorzaken. In een kapotgeschoten kerk ergens middenin het grensgebied van Irak en Syrië, vangen christelijke monniken vluchtelingen op, maar ze voeren er ook abjecte, bloederige rituelen uit. De afvalligen in de tweede akte zijn moslim geworden. De bloemenmeisjes hebben hoofddoeken en huizen in een hammam, waar hun leider Klingsor stiekem nog steeds crucifixen aanbidt.

In de laatste akte wordt het paradijs opgeroepen met veel groen, verfrissende regen en naakte Eva's. Aan het slot wijken de kerkmuren, werpt iedereen zijn religieuze symbolen weg en loopt men in een soort pantheïstisch ideaalbeeld het felle licht tegemoet. Weg met de godsdiensten, zegt Laufenberg de dalai lama na. Die zit als een stille figuur de hele avond boven de decors met zijn rug naar het publiek. Uit protest. Het is wat naïef, zeker in het Duitsland van nu met rondom het festival - zonder eregast Angela Merkel - extreem zware beveiligingsmaatregelen. En toch werkt het. Dat er in Bayreuth voor Laufenberg slechts een enkele boe klonk, is hoogst ongewoon.

Klaus Florian Vogt (Parsifal) en Georg Zeppenfeld (Gurnemanz) excelleren met ongelogelijk goede zang. Elena Pankratova (Kundry) en Ryan McKinny (Amfortas) overtuigen eveneens. Maar het is absoluut de avond van en met Haenchen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden