Column

Overtrad de Navo haar volkenrechtelijk mandaat?

Mag de Responsibility to Protect, kortweg R2P, 50.000 doden kosten?

Deze simpele vraag kwam bij mij op nu de Navo dit weekeinde de strijd in Libië formeel staakt. Het R2P beginsel werd in 2005 door de VN aanvaard en stelt dat de internationale gemeenschap mag ingrijpen als regeringen misdaden tegen de menselijkheid of genocide plegen.

Ter herinnering: de strijd om Benghazi was afgelopen maart de aanleiding voor de interventie. Tot half maart waren er naar schatting 800 doden gevallen. Kadafi's verdere beleg zou in een massaslachting kunnen ontaarden.

Dat kon de internationale gemeenschap niet over haar kant laten gaan. Dit was een goede reden om de R2P in te roepen en akkoord te gaan met Resolutie 1973 die de Navo toestond de Libische bevolking te beschermen. Die resolutie werd tot chagrijn van landen als Rusland snel opgerekt toen de Navo openlijk de rebellen in hun strijd tegen Kadafi ging steunen.

De totale balans van de oorlog is tot op de dag van vandaag onduidelijk. In april stelden Amerikaanse bronnen dat mogelijk 30.000 doden waren gevallen. In augustus schroefden de rebellen het aantal naar 50.000 op. In september kwam de overgangsraad met een getal van 30.000, plus 50.000 gewonden, waarvan 20.000 ernstig. Alleen al tijdens het beleg van Misrata en Ziltan kwamen 15 tot 17.000 mensen om.

Het zou mij verbazen als het aantal doden beneden de 50.000 zou liggen. Zeker is dat ruim tachtig procent burgers is. Hoeveel doden door Navo-bombardementen zijn gevallen is onduidelijk, maar het moeten er duizenden zijn. De Navo voerde ruim 9.600 gevechtsvluchten uit. Elk bombardement veroorzaakt per definitie slachtoffers. Geregeld ging het mis en werden burgers geraakt.

Mij viel op dat er niet of nauwelijks publiekelijk gediscussieerd werd over de hoeveelheden slachtoffers. Datzelfde geldt voor de legitimiteit van sommige aanvallen. Ik kan me nog goed de ophef herinneren over het Navo-bombardement van een televisietoren in Belgrado tijdens de Kosovo-oorlog van 1999. De wereld was te klein, want de Navo zou alle volkenrechtelijke perken te buiten zijn gegaan. Toen op 30 juli in Libië iets vergelijkbaars gebeurde, was het incident geen nieuws.

Ook over de ethische vraag van de bombardementen van de afgelopen maanden is nauwelijks gediscussieerd. Zelfs niet als de rebellen aan het moorden sloegen. Al in februari waren er berichten dat de rebellen 50 Afrikaanse huurlingen hadden geëxecuteerd. Maar dit weerhield de Navo niet van ingrijpen.

Obama, Sarkozy en Cameron schreven in een opiniestuk dat tienduizenden Libiërs door de Navo werden beschermd tegen de gruweldaden van Kadafi. Dat zal ongetwijfeld kloppen, maar tevens lieten tienduizenden Libiërs het leven, mede door toedoen van die internationale gemeenschap die ze zei te beschermen. Hoeveel slachtoffers er nu nog gaan vallen, hangt af van de mate waarin de overgangsraad de chaos onder controle krijgt.

Bij mij blijft de vraag knagen hoeveel levens het beschermen van de bevolking mag kosten. Die vraag is prangend omdat de Navo partij koos in een burgeroorlog en het oorspronkelijke VN-mandaat stevig oprekte. Of werd het humanitaire argument slechts gebruikt om politieke redenen te verbloemen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden