Overspannen verwachtingen, een brij aan teleurstellingen

Bonaire, Sint-Eustatius en Saba zijn nu vijf jaar Nederlandse gemeenten. De inwoners zijn daar niets mee opgeschoten.

Vijf jaar 'gemeente' van Nederland betekent voor de inwoners van Bonaire, Sint-Eustatius en Saba vijf jaar teleurstelling.

Deze sombere conclusie trekt een evaluatiecommissie onder leiding van oud-minister Liesbeth Spies. "De balans is niet positief", zegt ze.

Op 10 oktober 2010 begon het Koninkrijk aan een nieuw leven: het land De Nederlandse Antillen hield op te bestaan. De twee grote eilanden, Sint-Maarten en Curacao, werden autonoom. De drie kleintjes, Bonaire, Sint-Eustatius en Saba, zijn sindsdien openbaar lichaam van Nederland, oftewel 'bijzondere gemeenten'.

De commissie-Spies heeft een jaar lang onderzocht hoe de nieuwe verhoudingen uitpakken voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba (Caribisch Nederland). De bevindingen stemmen allesbehalve hoopvol. Op de eilanden zijn wel degelijk verbeteringen zichtbaar, zoals in het onderwijs en de gezondheidszorg. Maar alle positieve ontwikkelingen, oordeelt de commissie, 'worden overschaduwd door een breed gevoelde en sinds 2010 steeds verder toegenomen teleurstelling'.

De onvrede op de eilanden zit diep. De belangrijkste reden hiervoor is de toegenomen armoede, niet alleen bij ouderen en werklozen, ook bij mensen met een betaalde baan. Het is niet gezegd dat de armoedeval en de dalende koopkracht zijn veroorzaakt door Nederlands beleid - de economische crisis heeft ook in de Cariben hard toegeslagen. Maar 'Den Haag' heeft in ieder geval te weinig gedaan om de eilanden te helpen. Er lag geen plan klaar om de economie een impuls te geven.

Eigenlijk, merkt de commissie-Spies op, ging het al vóór de start op 10-10-10 mis. De tijdsdruk om die datum te halen was enorm. "Dit was hét moment voor de nieuwe start", vertelt Spies. Bij uitstel had het project mogelijk jaren vertraging opgelopen. Eilandbewoners werden in de haast onvoldoende betrokken bij de mega-operatie. Er kwamen wel talloze nieuwe wetten op ze af, gevolgd door honderden Nederlandse ambtenaren. "Voor de eilandbesturen een volstrekte overtalsituatie", vertelt Spies. Ook de cultuurverschillen zorgden voor problemen, net als de taal.

De kern van alle irritatie is terug te voeren op één afspraak: Bonaire (18.413 inwoners), Sint Eustatius (4020) en Saba (1846) moesten een 'binnen Nederland aanvaardbaar voorzieningenniveau' krijgen. Wat dat precies betekende, bleef vaag. Er was geen nadere uitleg. Met als gevolg dat zowel Nederland als de eilanden daar ieder een andere betekenis aan gaven. Het zorgde voor hooggespannen verwachtingen in De West. Zo rekenden eilandbewoners op flink hogere uitkeringen, bedragen die in de buurt komen van wat Nederlanders aan deze kant van de oceaan krijgen. Het bleek valse hoop en wakkerde de teleurstelling over de Nederlandse overheid verder aan.

Wat ook niet helpt is de toegenomen criminaliteit op de drie eilanden. De infrastructuur is verslechterd. De aanwezigheid van Nederlandse ambtenaren heeft dat niet kunnen voorkomen.

Zorgelijk is het niveau van de lokale, instabiele politiek. Het dualisme komt niet uit de verf, vooral op Bonaire en Sint-Eustatius zijn meerdere bestuurswissels geweest. Laatstgenoemde eiland staat inmiddels onder verscherpt financieel en bestuurlijk toezicht van het rijk. Op Bonaire vindt in december een referendum plaats over de verhoudingen met Nederland, dat de relatie verder op scherp kan zetten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden