Overname ABN door Barclays gaat uitlopen op een drama (opinie)

Het is tragisch dat managers denken dat groter ook beter is. Het omgekeerde is waar. Grote bedrijven zijn onbeheersbaar. ABN AMRO moet daarom zelfstandig blijven. Klein maar fijn.

In het gehele bedrijfsleven wordt veel geschermd met de noodzaak van schaal- en synergievoordelen. Ook in de bancaire wereld wordt deze saaie mantra voorgezongen aan iedereen die het horen wil. De belangrijkste voordelen van groot-zijn, aldus de gangbare logica, liggen op het gebied van automatisering, transactiekosten en macht. Daar staat echter een belangrijk nadeel tegenover: onbeheersbaarheid.

Vele lezers zullen in hun jeugd doorfluistertje hebben gespeeld. Alle kinderen gaan in een kring zitten. Het eerste kind fluistert het tweede een geheimpje in het oor. Het tweede herhaalt dat geheimpje in het oor van het derde kind. Dat oorfluisteren wordt vervolgd totdat we uit zijn bij het laatste kind dat hardop zegt wat het geheimpje is. Grote lol is het resultaat, want het geheim is natuurlijk geheel van inhoud veranderd.

In een organisatie geeft de bestuurder een opdracht, die wordt uitgewerkt door de volgende laag. Die laag geeft weer een vervolgopdracht door aan laag nummer drie. Dat proces gaat door tot de uiteindelijke boodschap de medewerker op de werkvloer bereikt. Onderweg gaat van alles verloren en wordt van alles verdraaid: een doorfluisterspel voor volwassenen. Deze vervorming neemt toe naarmate het aantal hiërarchisch lagen oploopt.

In omgekeerde richting gebeurt hetzelfde. De medewerker geeft informatie aan zijn baas, die dit samenvat voor zijn opperbaas in combinatie met de informatie die hij of zij van de overige medewerkers krijgt. Dit herhaalt zich tot de vervormde informatie de superbaas bereikt.

Een eenvoudige oplossing lijkt voor handen te liggen: maak de organisatie platter. Dat heeft echter weer als nadeel dat meer medewerkers aan dezelfde chef moeten rapporteren. Medewerkers zullen selectiever met hun informatie om moeten gaan. Onbeheersbaarheid ligt op de loer. Hoewel vermoedelijk niet in extreme mate, vertoonde ABN Amro in het recente verleden symptomen van dit verschijnsel.

Allerlei strategieën werden ontwikkeld door topman Rijkman Groenink cum suis om de prestaties naar de wereldtop te tillen. In Nederland werd de botte saneerbijl gehanteerd. In het buitenland werd gezocht naar expansie. Geen van deze strategieën slaagde in voldoende mate om die felbegeerde wereldtop in zicht te krijgen. Het gevolg is dat de financiële markten ontevreden gingen brommen. De beerput werd geopend door de brief van de kleine aandeelhouder TCI.

Een andere oplossing ligt voor de hand: ontbind de organisatie met achterlating van een aantal levensvatbare, kleinere organisaties. Dat kan een economische apotheose worden genoemd. Een onbeheersbare moloch wordt weer gesplitst in kleinere levensvatbare eenheden. Vaak is kleiner veel beter dan groter, ondanks alle retoriek van het topmanagement over allerlei vermeende schaal- en synergievoordelen. Die opsplitsing is precies wat de kongsi van RBS, Fortis en Santander beoogt.

Hier volgt echter een tweede stap op. De Nederlandse bank wordt gefuseerd met Fortis. Weliswaar wordt Fortis daarmee veel groter, maar het werkgebied van deze fusiebank niet. Daarmee zou het verlies aan beheersing mee kunnen vallen. Op het gebied van beheersing van de vestigingen in de VS, Brazilië en Italië valt weinig te verdienen, omdat geen structurele veranderingen optreden. Voor de overname door Barclays/Bank of America geldt hetzelfde.

Beide fusies zullen moeten worden terugverdiend. Barclays heeft aangekondigd dat dit met tienduizenden ontslagen gepaard zal gaan. Naar alle waarschijnlijkheid zal dit resulteren in grootscheepse organisatorische anorexiaverschijnselen. Kappen in een organisatie die je eigenlijk niet goed kent (en er is niemand, en zeker niet het huidige bestuur, die het je kan uitleggen) wordt een drama. Al was het alleen maar omdat onder die omstandigheden de communicatie tussen bestuur en werkvloer nog verder verslechtert.

Al met al was het oorspronkelijk scenario dat aan werd gedragen door TCI nog niet zo onverstandig. Verkoop of verzelfstandig de grote buitenlandse vestigingen (VS, Brazilië en Italië) en keer terug naar je leest. Een zelfstandige ABN Amro blijft bestaan, maar veel kleiner en beheersbaarder.

Op die manier kan de communicatie met de werkvloer worden hersteld. Door verkorting van de lijnen wordt een onbeheersbare organisatie weer beheersbaar. Dat weegt ruimschoots op tegen het vermeend verlies van schaalvoordelen. Ahold ging ABN Amro voor. Daimler neemt afscheid van Chrysler. Megalomane koninkrijkvorming pakt uiteindelijk slecht uit. Klein maar fijn, dat is het devies. Noch de acquisitie door Barclays noch het verdelen van de buit door de kongsi voldoet hieraan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden